ghaderi2.loxblog.com

داستان سرودملی ایران

وطن یعنی چه آباد و چه ویران
وطن یعنی همین جا یعنی ایران

چند روزی است که بحث موزیک های میهن پرستانه خیلی داغه ، هرجا که پا میزاری یا موزیک نام جاوید وطن رو می شنوی یا ای ایران ای مرز پرگهر یا در بعضی جاها نیز صدای ایران ای سرای امید و یا صدای ای ایران تا نفس دارم به گوش میرسه ، ودرآخر نام وطنم و با صدای سالار عقیلی ......

نخستین سرود ملی ایران
نخستین سرود ملی ایران سرنوشتی غریب پیدا کرده. این سرود که اکنون ldquo;وطنم وطنمrdquo; نام گرفته، در زمان مظفرالدین شاه یک بار نواخته و بعد فراموش شد. ldquo;وطنم وطنمrdquo; دو روز پیش از انتخابات ۲۲ خرداد رسما به میرحسین موسوی تقدیم شد.
مظفرالدین شاه (۱۲۳۲minus;۱۲۸۵) از نه سالگی ولیعهد ناصرالدین شاه بود و شاید اگر پدرش ترور نمی شد، ولیعهد نیز از دنیا می رفت. با این همه او آنقدر پادشاهی کرد تا نخستین سرود ملی ایران برای اولین و آخرین بار هنگام ورودش به پاریس نواخته شود و چند ماه پیش از مرگش، فرمان مشروطه را امضاء کند.

سرودی که فقط یک بار نواخته شد
نخستین سرود ملی ایران در اصل موسیقی بدون کلامی بود که برای پیانو نوشته شد. این سرود را بیش از یک قرن پیش ژان باتیست لومر، نظامی موسیقی دان فرانسوی ساخت. او در دوران ناصرالدین شاه برای تدریس موسیقی به دانشجویان دارالفنون به ایران آمده بود و همزمان با مظفرالدین شاه در تهران درگذشت.
سال های آخر حکومت مظفرالدین شاه و دو شاه دیگر سلسله قاجار، سال های ناآرامی های گسترده و درگیری با مشروطه خواهان بوده است؛ پسرش، محمد علی شاه، آنقدر مشغول به توپ بستن مجلس شورای ملی بود که فرصتی برای شنیدن سرود ملی نداشت؛ شاه آخر قاجار، احمدشاه هم جوان و خام بود و از پس شرایط ملتهب آن روزگار برنمی آمد. در این اوضاع سرود ملی که مناسبتی برای نواختنش پیش نمی آمد فراموش شد. ظاهرا لومر این اثر را چند بار با ارکستر نظامی نیز اجرا کرده، اما نواختن آن در مراسم رسمی، جز همان یک بار در پاریس، دیگر تکرار نشد.
نخستین سرود ملی ایران در سفر مظفرالدین شاه به پاریس، برای اولین بار اجرا شد
سلسله ی قاجار از زمان ترور ناصرالدین شاه به سراشیبی افتاده بود. دو پادشاه آخر قاجار روی هم به اندازه ی نصف دوران ناصرالدین شاه هم سلطنت نکردند. هر دو هم خارج از ایران، یکی در ایتالیا و دیگری در فرانسه، از دنیا رفتند. دو شاه دودمان پهلوی نیز از این لحاظ سرنوشت مشابهی داشتند، گرچه دوران حکومت شان طولانی تر بود.

سرود ldquo;ملیrdquo; در مدح شاه و دودمان پهلوی
رضا شاه پهلوی در دوران پادشاهی خود (۱۳۰۴minus;۱۳۲۰) تنها یک سفر خارجی در سال ۱۳۱۳ به ترکیه داشت و رئیس جمهور این کشور، کمال آتاتورک را الگوی حکومت داری می دانست. همین سفر ضرورت و انگیزه ساخته شدن <<سرود شاهنشاهی>> شد. به رضا شاه خبر داده بودند، در مراسم استقبال از او لازم است سرود رسمی کشورش نواخته شود و دربار نوپای ایران تازه متوجه شد که سرود ملی ندارد. او نیز به یک انجمن ادبی و گروه موزیک ارتش دستور ساختن سرود را داد. به این ترتیب سرودی ساخته شد که همانطور که از نام و از متن آن پیداست بیش از آنکه <<ملی>> باشد، <<شاهنشاهی>> بود.
سرود رسمی دوران پهلوی با آرزوی زنده بودن ldquo;شاهنشهrdquo;ی شروع می شود که جاویدانی کشور از ldquo;فرrdquo; اوست. در سطر بعدی ادعا می شود: <<کز پهلوی شد ملک ایران - صد ره بهتر زعهد باستان.>> شاید بر اساس همین تصور، یا توهم، باشد که فرزند رضا شاه، هفت سال پیش از آن که تاج و تختش را از دست بدهد، در جشن های دو هزار و پانصد سال شاهنشاهی، جلوی آرامگاه بنیان گذار امپراتوری هخامنشی ایستاد و به او گفت:
کورش ، ما امروز در برابر آرامگاه ابدی تو گرد آمده ایم تا بتو بگوییم : کورش آسوده بخواب که ما بیداریم.
به هر تقدیر سرود شاهنشاهی تا سال ۱۳۵۷ سرود رسمی ایران ماند و حتا در سینماها و پیش از نمایش فیلم ها نیز پخش می شد.

<< ای ایران >> ، مشهور ترین سرود غیررسمی ملی
در دوران محمدرضا پهلوی سرود دیگری نیز ساخته شده که تا امروز، و حتا در جمهوری اسلامی، بیش از هر سرود دیگری از سوی مردم به عنوان سرود ملی پذیرفته شده: سرود <<ای ایران>> که شعر آن را حسین گل گلاب سروده و روح الله خالقی روی آن آهنگ گذاشته است. این سرود سال ۱۳۲۳ در دوران جنگ جهانی دوم ساخته شد و شعر ان ظاهرا در واکنش به اشغال ایران توسط نیروهای متفقین نوشته شده است.

<<ای ایران>> نخستین بار به صورت همخوانی گروه کر و در یکی از تالارهای دانشکده افسری کنونی اجرا شد. کمی بعد اجرا ی دیگری از این سرود با صدای بنان ضبط و از رادیو نیز پخش شده است. سرود ای ایران به دلیل محبوبیتی که میان اقشار گوناگون دارد، تا کنون به وسیله افراد و گروه های موسیقی گوناگونی اجرا شده. یکی از تازه ترین اجراهای <<ای ایران>> کار مشترک جمعی از هنرمندان سرشناس سینما و تئاتر است.

در سال های ابتدایی جمهوری اسلامی، سرود <<ای ایران>> به عنوان سرود ملی از رادیو و تلویزیون دولتی زیاد پخش می شد. این سرود هنوز نیز هر جا نیاز به تحریک عواطف و تهییج مردم احساس شود، مانند روزهای نزدیک به انتخابات، مورد استفاده قرار می گیرد. به رغم استقبالی که از این سرود می شود، برخی معتقدند که بخش هایی از شعر آن بسیار اغراق امیز است.

جمهوری اسلامی و سرودهای ناآشنا
در جمهوری اسلامی دو سرود به عنوان سرود رسمی و ملی ساخته شده است. سرود نخست با عبارت <<شد جمهوری اسلامی به پا...>> آغاز می شد و در سال ۱۳۷۱ جای خود را به سرود کنونی جمهوری اسلامی داد. سرود جدید که در آن از تعبیرهایی مانند <<پیام امام>>، و <<فریاد شهیدان>> استفاده شده، مانند سرود نخست هیچگاه در میان مردم محبوب نشد. شعر و ملودی این سرودها چنان است که حتا در ذهن بسیاری از آنها که خواهان یا مجبور به تکرارشان هستند نیز نمی ماند.
غریبه ماندن این سرودها ظاهرا فقط شامل خود ایرانیان نمی شود. در ماه نوامبر سال ۲۰۰۹ در مراسم استقبال رسمی از محمود احمدی نژاد در کاراکاس، به جای سرود جمهوری اسلامی، سرود شاهنشاهی نواخته شد. دولت ایران این خبر را تکذیب کرد، اما فیلم های این مراسم به شکل وسیعی در اینترنت منتشر شده است.

احیای سرودهای ملی قدیمی
از سال ها پیش عده ای از موسیقی دانان تلاش هایی برای گردآوری سرود های ملی و میهنی ایران کرده اند. احیای نخستین سرود ملی ایران و ارائه ی اجرای جدیدی از آن، یکی از این تلاش ها به شمار می رود. این کار توسط ارکستر ملل ایران به عنوان بخشی از نخستین کنسرت این گروه در مهرماه سال ۱۳۸۴ در تالار وحدت اجرا شد. سرپرستی و رهبری این ارکستر را پیمان سلطانی بر عهده دارد.
آنگونه که پیمان سلطانی می گوید، این ارکستر قرار بود کار خود را با حمایت سازمان میراث فرهنگی ادامه دهد، اما این سازمان به وعده های خود عمل نکرد. به این ترتیب ارکستر ملل بزرگترین ارکستری است که از سوی بخش خصوصی حمایت مالی می شود. در این ارکستر مجموعه ای از سازهای شرقی و غربی همنوازی می کنند و اغلب نوازندگان ان را جوانان تشکیل می دهند.
سلطانی برخی از آهنگسازان را دعوت به همکاری کرد تا قطعات انتخاب شده را برای اجرا توسط ارکستر ملل تنظیم کنند. یکی از این آهنگسازان سیاوش بیضایی بود که تنظیم سرود <<ایران جوان>> را بر عهده گرفت. ارکستر ملل در نخستین اجرای خود از گروهی از نوازندگان کشور ارمنستان و ۷۲ نوازنده ایرانی تشکیل شده بود. قرار بود یک گروه کر هم ارکستر را همراهی کند که اجازه ی رفتن بر صحنه را دریافت نکرد
ظاهرا گذاشتن شعر بر روی ملودی به جامانده از لومر فرانسوی، ابتکار رهبر ارکستر ملل بوده که اینکار را بر عهده ی بیژن ترقی گذاشت. بیژن ترقی، که اردیبهشت ۱۳۸۸ درگذشت، از معروف ترین ترانه سرایان ایران است. تقریبا خواننده ی مشهوری نیست که در شش دهه ی گذشته یکی از ترانه های ترقی را نخوانده باشد. بیژن ترقی اواخر عمرش گلایه می کرد که گرچه مردم هنوز ترانه های او را می شناسند و زمزمه می کنند، خودش سال هاست فراموش شده و کسی سراغش را نمی گیرد. سرود کهنسال ملی ایران در نخستین کنسرت ارکستر ملل، با شعر ترقی و صدای سالار عقیلی اجرا شد.

دست بردن در شعر بیژن ترقی
در برخی از اجراهای این سرود، از جمله اجراهای سالار عقیلی در تلویزیون، در دو جای شعر بیژن ترقی دست برده شده؛ یکی تبدیل ldquo;هم آوازrdquo; به ldquo;هوادارrdquo; در عبارت << بشنو سوز سخنم
که هم آواز تو منم بشنو سوز سخنم
که هم آواز تو منمبشنو سوز سخنم، که هم آواز تو منم>> و دیگری افزودن <<ز اصالت ایران کهن>> بعد از عبارت <<به صلابت ایران جوان.>> مشخص نیست که سراینده سرود در جریان این تغییرات بوده است یا خیر. اما شواهد نشان می دهد که لااقل تغییر دوم اساسا برخلاف منظور او بوده است.
بیژن ترقی در یادداشتی که پس از اجرای نخست ارکستر ملل نوشته و در سایت رسمی ارکستر منتشر شده، نشان می دهد که در انتخاب کلماتش دقت داشته است. او می نویسد: <<این سرود برای من تنها جنبه وطنی، ملی و میهنی داشت، بنا براین نه سیاسی بود نه چیز دیگری، برای همین با یک سوز خاص و با یک امید به آینده این سرزمین که امیدوارم جوانها آن را آباد کنند این ترانه را سرودم و اسمش را هم گذاشتم ldquo;ایران جوانrdquo;.>> یکی از ویژگی هایی که این سرود را از دیگر سرودهای ملی متمایز می کند، اشاره به وجود اقوام و فرهنگ های مختلفی است که مردم ایران را تشکیل می دهند:
<<همه با یک نام و نشان / به تفاوت هر رنگ و زبان ...>>

همه با یک نام و نشان
به تفاوت هر رنگ و زبان
همه با یک نام و نشان
به تفاوت هر رنگ و زبان

دریا دادور، یکی از خوانندگان نخستین سرود ملی ایران
سلطانی در نامه ی خود که همان روز در بسیاری از پایگاه های خبری، از جمله سایت خبرگزاری سازمان میراث فرهنگی، منتشر شد، ارکستر ملل ایران را <<نهادی فرهنگی و غیرسیاسی>> معرفی می کند. او همچنین با اشاره به وظیفه ی <<هنرمند واقعی در جهت رسانیدن جامعه به اهداف و آرمانهای انسانی>>، یکی از رسالت های هنرمندان را خاموش نبودن و <<بیان صریح آرمان های خود>> عنوان کرده است.
سرود وطنم وطنم به وسیله خوانندگان و گروه های دیگری نیز در داخل و خارج از کشور اجرا شده است. از این اجراها می توان به دو خواننده ی سوپرانو در خارج، شقایق کمالی و دریا دادور، اشاره کرد. شقایق کمالی این اثر را بر اساس تنطیم سیاوش بیضایی خوانده و دادور همراه با پیانو و فلوت.
ویدئو کلیپ کار دریا دادور، که بسیار مورد استقبال قرار گرفته و ده ها هزار بار از سایت یوتیوب دانلود شده، به فیلم های قدیمی می ماند. بسیاری از منتقدان موسیقی یکی از ویژگی های کارهای دریا دادور را، که در اجرای این سرود نیز برجسته است، دقت و توانایی او در انتقال حس کلمات و شفافیت صدای او می دانند.

حجم فایل : 16.77مگابایت با لینک مستقیم

دانلود فایل صوتی وطنم

دانلود کلیپ تصویری وطنم

English Translation

منبع و رمز فایل : ( در صورت نیاز )

دكتر محمد مصدق

محمدمصدق فرزندميرزاهدايت rlm;الله وزيردفتردرسال 1261ش در تهران متولد شد.نسبت اوازسوي مادرش نجمrlm; السلطنه به فتحعلي شاه ميrlm;رسيد.پس ازپايان تحصيلات مرسوم زمان به دربارناصري راه يافت وبافوت پدرازسوي ناصرالدين شاه ملقب به<<مصدقrlm;السلطنه>>شد.در زمان مظفرالدين شاه مستوفي خراسان شداماباتأسيس مدرسه علوم سياسي در تهران،اوکه به فراگيري علم علاقه بيشتري داشت؛شغل دولتي رارهاکرد وبه تهران آمد تا به اين مدرسه راه يابد.

پس از چندي با مشروطهrlm;خواهان هم آوا شد.پس ازپيروزي انقلاب مشروطه کانديداي نمايندگي نخستين دوره مجلس شوراي ملي بود؛اماکمي سن باعث رد اعتبارنامهrlm; اش شد.

مصدق بارديگربراي ادامه تحصيل راهي اروپا شد؛امابيماري مانع تحصيل شدوبه تهران بازگشت؛تااينکه مجدداَبه همراه خانواده خودبه اروپارفت وموفق به اخذ مدرک دکترا دررشته حقوق شد.پس ازبازگشت به موطن مدتي درمدرسه علوم سياسي تدريس کردوازپذيرش مشاغل دولتي سرباززد.او که ازمخالفان وثوقrlm; الدوله بود؛درزمان صدارت وي تهران راترک کردوبه اروپا رفت وزماني که مسئله انعقاد قرارداد 1919 مطرح شد؛مصدق درنشريات خارجي مقالات متعددي برضد اين قرارداد منتشر کرد.

با سقوط وثوقrlm; الدوله وروي کارآمدن مشيرالدوله،دکتر مصدق به ايران بازگشت ومدتي نيز استاندارفارس بود.اماوقتي نوبت به صدارت سيدضياءالدين طباطبايي رسيد،مصدق به اعتراض ازاستانداري فارس استعفا کرد واحمدشاه نيزاستعفاي وي را پذيرفت.

دکترمصدق پس ازبرکناري سيدضياء در 1300،يک سال حکومت آذربايجان راعهدهlrm;دار بود که به خوبي نيز ازعهده آن برآمد وپس ازآن دردولت ميرزاحسن خان مشيرالدوله به وزارت خارجه منصوب شد.اما دولت مشيرالدوله ديري نپاييد وحال نوبت صدارت سردارسپه بود. مصدق دراين دولت سمتي نداشت وخود رابراي انتخابات دوره پنجم مجلس شوراي ملي کانديدا کردوبه مجلس راه يافت.مجلس پنجم،همان مجلسي بود که نمايندگان آن رأي به انحلال سلطنت قاجاردادنداماوکلايي چون دکترمصدق،سيدحسن مدرس وچند نماينده ديگربا اين طرح مخالفت کردند.دکترمصدق درنطقي باادله قانوني مخالفت خودراباواگذاري سلطنت به رضاخان چنين شرح داد وديکتاتوري رضاخان راپيش بيني کرد:

درمملکت مشروطه رئيسrlm; الوزراء مهم است نه پادشاه. پادشاه فقط ميrlm;تواند به واسطه رأي اعتماد مجلس يک رئيسrlm; الوزرايي رابه کاربگمارد.خوب اگرما قايل شويم که آقاي رئيسrlm; الوزراء پادشاه بشوندآن وقت درکارهاي مملکت هم دخالت ميrlm;کنند وهمين آثاري که امروزازايشان ترشح ميrlm;کنددرزمان سلطنت هم ترشح خواهدکرد.شاه هستند، رئيسrlm; الوزراء هستند،فرمانده کل قوا هستند.

دکترمصدق دردوره ششم نيزنماينده مجلس بودوبه همراه سيدحسن مدرس باطرحهاي رضاشاه مخالفت خودراادامه دادوپس ازپايان اين دوره مجلس ازسياست کناره گرفت وگاه دراحمدآباد و گاه دراروپا بود.اما شهرباني رضاخان،مصدق رابي نصيب نگذاشت ودر1319 دستگيروبه بيرجند واحمدآباد تبعيد شد.يک سال بعد،درشهريور1320 پس ازسقوط رضاخان،مصدق نيز آزادشدواين باربه نمايندگي دوره 14 برگزيده شد.ازاقدامات وي دراين مجلس مخالفت با تصويب اعتبارنامه سيدضياءالدين طباطبايي وبرشمردن خيانتهاي وي،مخالفت باواگذاري امتياز نفت شمال به شوروي وارائه طرح منع نخست rlm;وزير،وزيرواشخاص ديگربراي مذاکره درخصوص امتياز نفت بانمايندگان کشورهاياشرکتهاي خارجي بود که اين طرح وي همان روز ارائه به تصويب رسيدوعملاَ دولت رادرواگذاري امتيازنفت فلج کرد.ازمخالفان اين طرح نمايندگان تودهrlm;اي مجلس چون ايرج اسکندري،رضا رادمنش و... بودند.مصدق درانتخابات دوره پانزدهم متوجه دخالت دولت قوام درانتخابات شدوبه همراه همفکران خود 4 روزدر دربار متحصن شد.اما اين تحصن نتيجهrlm; اي نداشت وقوام rlm;السلطنه براريکه قدرت تکيه زد.

درانتخابات دوره شانزدهم،مصدق به همراه ديگرهمفکران خود بارديگربراي کسب آزادي انتخابات دردربارمتحصن شدند واين بارنتيجه اين تحصن تشکيل حزبي به نامrdquo;جبهه مليldquo;و ابطال انتخابات تهران بود.دکتر مصدق درمجلس شانزدهم عضو کميسيون مخصوص نفت بود وبراي ملي شدن صنعت نفت به همراه ديگر نمايندگان جبهه ملي تلاش ميrlm;کرد.

در1329 سپهبد حاج علي رزمrlm; آرانخست rlm;وزيرشدونمايندگان جبهه ملي به شدت با وي مخالفت کردندچرا که اوازمخالفان سرسخت ملي شدن صنعت نفت بود.تروراوراه رابراي پيشبرد مقاصد مليون باز کردودر 29 اسفند 1329،مجلس صنعت نفت را ملي اعلام کرد.

دولت علاء که پس از رزمrlm; آراروي کار آمده بود توان صدارت در آن اوضاع بحراني را نداشت و به همين خاطر،نخستrlm;وزيري به دکترمصدق واگذار شد واو درارديبهشت 1330 دولت خود را بدون اطلاع قبلي اعضاي جبهه ملي معرفي کرد واين خود موجب کدورت اعضاي جبهه ملي شد.

ازاولويتهاي دولت دکتر مصدق ملي شدن صنعت نفت وقطع دست استعمار انگلستان ازاين صنعت بود واوموفق شد به رغم مشکلات فراواني که برسرراهش بوداين طرح رااجرا کند و شيرهاي نفت رابرروي انگلستان بست.دکتر مصدق درخرداد 1331 براي حضور دردادگاه لاهه که انگلستان شکايت خود را درمخالفت با ملي شدن نفت ايران به آن ارجاع داده بود،راهي هلند شد.مصدق پس ازبازگشت دولت جديد خودرابه شاه معرفي کرد. دراين دولت پست وزارت جنگ رانيزخود برعهده گرفته بودکه بامخالفت شاه مواجه شد.شاه چندان تمايلي نداشت که کل قدرت را به وي واگذار کند.نتيجه اين بحث وجدل،استعفا وخانه rlm;نشيني مصدق بود.امارهبر روحاني نهضت ملي شدن نفت آيتrlm; الله کاشاني،اين بارزمام اموررا دردست گرفت وقيام 30 تير حاصل فراخوان وي بود.مصدق تنها 4 روز ازنخست rlm;وزيري برکنارشدوقوامrlm; السلطنه که چندان رقيب مناسبي براي اونبوددولتش در 30 تير1331 سقوط کرد.همزمان با اين پيروزي،ديوان لاهه نيزرأي خود رابه نفع ايران صادر کردوعدم صلاحيت خودرادررسيدگي به شکايت دولت انگلستان اعلام نمود.

دکترمصدق ازروز 31 تير 1331 تا 28 مرداد 1332 بارديگر برمسند نخستrlm;وزيري تکيه زد اما توطئه rlm;هاي مخالفان داخلي و خارجي واختلافي که بين اووآيتrlm; الله کاشاني به وجود آمد، راه را براي رخنه نفوذ دشمنان بزرگي چون امريکا وانگلستان باز کرد وهمدستي اين دو استعمارگر به کودتاي 28 مرداد وسقوط دولت وي انجاميد.دکترمصدق پس ازکودتا محاکمه و به احمدآباد تبعيد شد ودراسفند1345 دربيمارستان نجميه تهران درگذشت.

زندگانی عبید زاکانی

عبید زاکانی ازشعراونویسندگان فارسی زبان قرن هشتم است،نام کامل وی:(خواجه نظام الدین عبیدالله زاکانی).متخلص به <<عبید زاکانی>> ،ازشاعران مشهور قرن ۸ هجری قمری است. علت مشهور بودن او به (زاکانی) نسبت داشتن او به خاندان زاکان است که این خاندان تیره ای از <<عرب بنی خفاجه>> بودند که بعد از مهاجرت به ایران به نزدیکی رزن از توابع همدان رفتند ودر آن ناحیه ساکن شدند. بنا به گفته تاریخ نویسان <<عبید>> در طول حیات خود لقبهایی راازأمراء وحکام زمان خود گرفته است. واشعار خوب ورسائل بی نظیری دارد.

عباس اقبال در مقدمه دیوان عبید می نویسد:
ازشرح حال ووقایع زندگانی عبید زاکانی بدبختانه اطلاع مفصل ومشبعی دردست نیست. اطلاعات ما دراین باب منحصراست به معلوماتی که حمدالله مستوفی معاصرعبید وپس ازاو دولتشاه سمرقندی درتذکره خود،تألیف شده درقرن ۸۹۲ ه.ق.، درضمن شرحی مخلوط به افسانه درباب اوبه دست داده ومؤلف ریاض العلماء درباب بعضی ازتألیفات اوذکرکرده است. معلومات دیگری نیزازاشعارومؤلفات عبید به دست می آید.ازمختصری که مؤلف تاریخ گزیده راجع به عبید نوشته است مطالب زیراستنباط می شود:
۱-اینکه اوازجمله صدوروزرا بوده،ولی درهیچ منبعی به آن اشاره نشده است.
۲-نام شخص شاعرنظام الدین بوده است، درصورتی که درابتدای غالب نسخ کلیات و در مقدمه هایی که برآن نوشته اند وی را نجم الدین عبید زاکانی یاد کرده اند.
۳-نام شخصی شاعرعبیدالله وعبید تخلص شعری اواست.خوداونیزدرتخلص یکی ازغزلهای خودمی گوید:

گر کنی با دیگران جور و جفا

با عبیدالله زاکانی مکن

۴-عبید درهنگام تألیف تاریخ گزیده که قریب چهل سال پیش ازمرگ اوست به اشعارخوب و رسائل بی نظیرخود شهرت داشته است.درتذکره دولتشاه سمرقندی چندحکایت راجع به عبید و مشاعرات اوباجهان خاتون شاعره وسلمان ساوجی وذکرتألیفی ازاوبه نام شاه شیخ ابواسحاق در علم معانی وبیان وغیره هست.
عبید درتألیفات خودازچندین تن ازپادشاهان ومعاصرین خودمانند خواجه علاءالدین محمد،شاه شیخ ابوالحسن اینجو،رکن الدین عبدالملک وزیرسلطان اویس وشاه شجاع مظفری رایاد کرده است.وی ازنوابغ بزرگان است.می توان اوراتایک اندازه شبیه به نویسنده بزرگ فرانسوی ولتردانست.

وفات عبید زاکانی راتقی الدین کاشی درتذکره خود سال ۷۷۲ دانسته وصادق اصفهانی در کتاب شاهد صادق آن را ذیل وقایع سال ۷۷۱ آورده است.امرمسلم این که عبید تا اواخر سال ۷۶۸ ه.ق. هنوزحیات داشته است.... و به نحو قطع و یقین وفات او بین سنوات ۷۶۸ و ۷۶۹ و یا ۷۷۲ رخ داده است.
ازتألیفاتی که ازاو باقی است معلوم است که بیشتر منظوراوانتقاداوضاع زمان به زبان هزل وطیبت بوده است. مجموع اشعارجدی که ازاو باقی است ودرکلیات به طبع رسیده است از ۳۰۰۰ بیت تجاوزنمی کنند.
صرفنظرازاینکه عبید شاعری متوسط درحد واندازه خویش بوده است،همگان نام اورا با طنزوهزل عجین واغلب عامه اورابه لطایفش می شناسند.برخی ازآثار وی:
اخلاق الاشراف
صد پند
تضمینات و قطعات
رباعیات
رساله دلگشا
موش و گربه
سنگتراش
دراین میان موش وگربه شهرت بسیاری دارد.

شمامه خانم درهمدان

علي خان ظهيرالدوله حاکم همدان درسال 1325 ق بامشکل حمله ابوالفتح ميرزا سالارالدوله به سوي طهران درجهت مخالفت بابرادرخودمحمدعلي شاه روبه روبود.آشفتگي اوضاع غرب كشورواقدامات ابوالفتح ميرزاسالارالدوله درخاطرات اوبخش عمده اي رابه خوداختصاص داده اما آنچه که در ميان اين هياهو چشمگير بود،داستان کوتاه زني است به نام شمامه:

امروز[10ربيع الثاني]كليتاًصحبت شهر[همدان]ازسالارالدوله واضطراب است.سواركه اميرافخم خبركرده وسربازچهارتاچهارتاپنج نفرپنج نفرواردشهرشده اسلحه ولوازم مي خرندو شايدقريب يكي دوهزارنفرآمده باشندمردم نان وآذوقه زيادي مي خرندودرخانه ها انبارمي كنندوازحكومت سپرده شده است كه تاكسي رانشناسند كه نوكر ديوان است وصاحب منصبش كيست،فشنگ به اونفروشند.خلاصه اوضاع غريبي است.شمامه خانم كه يك زن فتنه كني است وهميشه سبب آشوب زنهاست،امروزاوضاع واساسي راه انداخته زنهاراجمع كرده بودكه فردا سالارالدوله مي ريزد به همدان.بياييدفكري كنيم وماها هم اسباب دفاع بخريم به سهام السلطنه.گفتم اوراگرفته روانه قم نمودكه تااين حرفها هست آنجا دعاگو باشد.

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

خاطرات و سفرنامه ظهيرالدوله. به كوشش: دكتر سيف الله وحيدنيا. تهران، نشر آبي، 1385. ص 157-158.

کارآفرینی زنان دردهه 30

اطلاعیه ای ازمدرسه مزينيه در روزنامه شکوفه درسال1331 منتشر مي شود که به تعبير امروز کارآفريني براي زنان است:

حضورمبارک سرکاران خانمهاي محترمه عرضه مي دارم که دردارالعلم و صنايع مزينيه واقع درخيابان ماشين نمره 41 به علاوه درس و تحصيلات کامله و هنرهاي يدي از قبيل خياطي جوراب بافي و غيره منعقد است حاليه قريب دو ماه است که براي تکميل شاگردان،غالي بافي مفصلي هم داير شده هر کس هم ازخارج ميل داشته باشدکه صنعت غالي بافي مملکتي راکسب کندبا کمال افتخار پذيرفته مي شود وشرط قبول کردن شاگردان اولا مجاني مي شود که تايک سال اجير بشود تا خوب غالي بافي را تکميل کند.ازهمه کارغالي بافي يا اطلاع بشودبعدماهانه صحيح قرارداده مي شود.هرگاه پس ازيک سالبخواهد درادارهمدرسه کار بکند،مختارهستندوهرگاه جاي ديگرهم بخواهدبرود،مختار است.شرط دوهرگاه نخواهدمجاني يادبگيردونخواهداجيرشود،ماهانه معين قرارمي دهد،براي اداره،تايادبگيرند.آن وقت مختارهستند،پس ازيادگرفتن مي خواهند،دراداره خدمت بکنندبه مواجب،نمي خواهدکه مختارهستند.

محض اطلاعو خدمت به نوع عرض شد. ¹

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

1. روزنامه شکوفه، سال اول، ش 11، دوازدهم رجب 1331، ص اول.

دانلودبازی ایرانی گرشاسپ

برای اولین بار کشور ایران با ساخت بازی گرشاسپ خودی نشان داد.این بازی به صورت سه بعدی میباشد که امروز گروه مستر دانلود فیلم و تریلر این بازی پر هیجان را در اختیار شما کاربران عزیز قرار داده است.این بازی در سبک تخیلی میباشد که یه شباهتی به بازی god of war دارد.

| دانلود |

| حجم : ۲۵٫۶ مگابایت |

| رمز فایل : www.masterdl.com |

| منبع : پرتال تخصصی دانلود رایگان www.MasterDL.Com |

پدررضاخان!!!

این امنیه سیه چرده،پدر رضا شاه است که از بادکوبه به ایران مهاجرت کرد و مدتها جزو عساکر قزاق بود.اما بعدها به علت اعتیاد به مواد مخدر (که در آن زمان منع قانونی نداشت و استعمال آن آزاد بود)ازسپاه قزاق اخراج شد و به خدمت کامران میرزا نایب السلطنه درآمد. (امنیه دولتی شد)

در تمام دوران خدمت ۱۷ ساله رضا شاه و در طول ۳۷ سال سلطنت محمدرضا شاه هیچ تاریخ نگار و نویسنده ای حق نداشت به این مطلب اشاره کند و هیچ عکسی از پدر رضا شاه به چاپ نرسید و هر وقت این عکس معروف به مناسبتهای تاریخی در نشریات چاپ می شد، فقط زیر آن می نوشتند: "میرزا رضا کرمانیrdquo; قاتل ناصرالدین شاه! و اشاره ای به نام امنیه ای که زنجیر میرزا رضا را در دست داشت نمی کردند.

آیه الله احدی قروه ای

میرزایوسف احدی قروه ای در سال 1328 هجری قمری درشهرقروه متولدشدندوپس ازرشد وخواندن مقدمات در سال 1346هـ . ق به قم مهاجرت کردندونزد اساتیدبزرگ حوزه ی علمیه ی قم همچون مرحوم آیت الله میرزا محمد ثابتی و مرحوم آیت الله آخوند ملا علی معصومی دوره ی سطح رابه پایان رسانیده و چند سالی هم از محضر آیت الله حائری یزدی و مرحوم آیت الله صدر الدین صدر (پدر امام موسی صدر) و مرحوم آیت الله خوانساری استفاده نمودند.

ایشان در سال 1355 هـ . ق منحصراً ازجلسات دروس فقه واصول یگانه محقق اصولی فقیه اهل بیتTنادره ی زمان ، مرحوم آیت الله العظمی آقا سید محمد حجت کوه کمره ئی استفاده ی کامل نموده و غالب تقریرات درس معظم له را برداشته وبه رشته ی تحریر درآورده است.وی همچنین مدتی دروس فلسفه راازمحضربنیانگذار جمهوری اسلامی ایران،حضرت امام خمینی استفاده ی کامل نموده است

مرحوم آیت الله احدی ازبدو ورودمرحوم آیت الله العظمی بروجردی به قم تا رحلت وی در درس آن مرحوم شرکت نموده وپس ازفوت آن جناب وبنا به درخواست مردم منطقه ی قروه ی درجزین و به امر آیات عظام و حسب الوظیفه به زادگاه خویش عزیمت نموده وتا آخرعمر به اقامه ی نمازجماعت وارشاد مردم اشتغال داشتندوپس ازپیروزی انقلاب اسلامی ایران ازسوی بنیانگذارجمهوری اسلامی،امام خمینی به سمت نماینده ی مردم منطقه و امام جمعه ی قروه درجزین منصوب شدند .

ایشان خدمات خوب و آثارارزنده ای به یادگارگذاشته اند،ازجمله:

1.مسجدجامع بزرگی به مساحت بیش ازیک هزار مترمربع درقروه ی درجزین که هم اکنون محل برگزاری نمازجمعه دراین شهر می باشد.

2.احداث مدرسه ی علمیه ی مهدیه ی قروه ی درجزین وپرورش طلاب خوب وفاضل که هر کدام ازآن هادرحال حاضردرپست های مهم وحساس مشغول به خدمت به نظام جمهوری اسلامی هستند.

ازآثاروتالیفات مرحوم آیت الله احدی کتب زیررا می توان نام برد:

1.کتاب بیع

2.رساله درقاعده لاضرر

3.رساله دردرایه ورجال

4.تقریرات اصول استادش مرحوم آیت الله العظمی حجت کوه کمره ئی .

ازمشخصه های بارزآن مرحوم متانت،قوا،تواضع وگذشت بسیار بودکه باعث محبوبیت وعلاقه خاص عموم مردم منطقه نسبت به ایشان گردیده بود

مرحوم آیت الله احدی درسال 1358 هـ . ش دارفانی را وداع گفتندوبه دستورمرحوم آیت الله العظمی گلپایگانی درقبرستان ابوحسین درنزديكي حرم مطهر بی بی دوعالم حضرت معصومه (س) درشهرقم دفن گردیدند

روحش شادویادش گرامی باد

"پرشیا" از کی "ایران" شد؟

تأملی در انتخاب عنوان رسمی کشورمان

تا اوایل قرن بیستم، مردم جهان کشور ما را با عنوان رسمی" پارس یا پرشین" می شناختند، اما در دوران سلطنت رضاشاه که بحث رجعت به ایران باستان و تاکید بر ایران پیش از اسلام قوت گرفته بود، حلقه ای از روشنفکران باستان گرا مانند سعید نفیسی،محمد علی فروغی و سید حسن تقی زاده در حکومت پهلوی اول با حمایت مستقیم رضاشاه گردهم آمده بودند که به این منظور اقداماتی را انجام می دادند،"سعید نفیسی" از مشاوران نزدیک رضاخان به وی پیشنهاد کرد نام کشور رسما به "ایران" تغییر یابد، این پیشنهاد در آذر ماه 1313 شمسی رنگ واقعیت به خود گرفت، یادداشتی را که از نظر می گذرانید، مقاله ای از سعید نفیسی در روزنامه اطلاعات است که بعد از رسمی شدن عنوان ایران، دلایل و توجیه تاریخی و فرهنگی این انتخاب را با عموم مردم در میان گذاشته است.

سعید نفیسی

رضاشاه آنقدر به نفیسی اعتماد داشت که وی را مسئول تحصیل و تربیت ولیعهدش(محمدرضا) در دوران تحصیل سوئیس کرد که خاطرات حسین فردوست(دوست و همراه محمدرضا در سوئیس) به خوبی آن را روایت کرده است.
پارسینه برای نخستین بار مقاله سعید نفیسی را منتشر می کند:
کسانیکه روزنامه های هفته گذشته را خوانده اند شاید خبر بسیار مهمی را که انتشار یافته بود با کمال سادگی برگذار کرده باشند ، خبر این بود که دولت ما به تمام دول بیگانه اخطار کرده است که از این پس در زبان های اروپایی نام مملکت ما را باید << ایران >> بنویسند .

در میان اروپائیان این کلمه ایران تنها اصطلاح جغرافیائی شده بود و در کتابهای جغرافیا دشت وسیعی را که شامل ایران و افغانستان و بلوچستان امروز باشد فلات ایران می نامیدند و مملکت ما را بزبان فرانسه << پرس >> و به انگلیسی << پرشیا >> و به آلمانی << پرزین >> و به ایتالیایی << پرسیا >> و به روسی << پرسی >> می گفتند و در سایر زبان های اروپایی کلماتی نظیر این چهار کلمه معمول بود .
سبب این بود که هنگامی که دولت هخامنشی را در سال 550 پیش از میلاد یعنی در 2484 سال پیش کوروش بزرگ پادشاه هخامنش تشکیل داد و تمام جهان متمدن را در زیر رایت خود گرد آورد چون پدران وی پیش از آن پادشاهان دیاری بودند که آن را << پارسا >> یا << پارسوا >> می گفتند و شامل فارس و خوزستان امروز بود مورخین یونانی کشور هخامنشیان را نیز بنا بر همان سابقه که پادشاهان پارسی بوده اند <<پرسیس >> خواندند و سپس این کلمه از راه زبان لاتین در زبان های اروپایی به << پرسی >> یا << پرسیا >> و اشکال مختلف آن در آمد و صفتی که از آن مشتق شد در فرانسه << پرسان >> و در انگلیسی << پرشین >> و در آلمان << پرزیش >> و در ایتالیائی << پرسیانا >> و در روسی << پرسیدسکی >> شد و در زبان فرانسه << پرس >> را برای ایران قدیم پیش از اسلام ( مربوط به دوره هخامنشی و ساسانی ) و << پرسان >> را برای ایران بعد از اسلام معمول کردند .

تنها در میان علما و مخصوصا مستشرقین معمول شده که کلمه ایران را برای تمام علوم و تمدن های قدیم و جدید مملکت ها و نژاد ها به کار بردند و از آن در فرانسه << ایرانین >> و در انگلیسی << ایرانیان >> و در آلمانی << ایرانیش >> صفت اشتقاق کردند و این کلمه را شامل تمام تمدن های ایران جغرافیائی امروز و افغانستان و بلوچستان و ترکستان ( تاجیکستان و ازبکستان و ترکمنستان امروز )
و قفقاز و کردستان و ارمنستان و گرجستان و شمال غربی هندوستان دانستند و به عبارت آخری یک نام عام برای تمام ممالک ایرانی نشین و یک نام خاص برای کشوری که سرحدات آن در نتیجه تجاوزهای دول بیگانه از شمال و مشرق و مغرب در نیمه اول قرن نوزدهم میلادی تعیین شده بود وضع کردند .
اما کلمه ایرانی یکی از قدیم ترین الفاظی است که نژاد آریا با خود بدایره تمدن آورده است این شعبه از نژاد سفید که سازنده تمدن بشری بوده و علمای اروپا آن را به اسم هند و اروپایی ویا نزاد هندو و ژرمنی و یا هند و ایرانی و یا هند و آریائی خوانده اند از نخستین روزی که در جهان نامی از خود گذاشته است خود را به اسم آریا نامده و این کلمه در زبان های اروپائی << آرین >> به حال صفتی یعنی منسوب به آریا و آری متداول شده است .
این نژاد از یک سو از سواحل رود سند و از سوی دیگر تا سواحل دریای مغرب را فرا گرفته یعنی تمام ساکنین مغرب و شمال غربی هندوستان و افغانستان و ترکستان و ایران و قسمتی از بین النهرین و قفقاز و روسیه و تمام اروپا و آسیای صغیر و فلسطین و سوریه و تمام آمریکای شمالی و جنوبی را به مرور زمان قلمرو خود ساخته است تما زبان های ملل مختلف آن با یکدیگر روابط و مناسبات گوناگو دارد . مام مظاهر فکر و تمدن آن با یکدیگر مربوط است . داستان ها و معتقدات آن همواره با یکدیگر پیوستگی داشته و همواره کره زمین مظهر خیر و شر آن بوده است . در اوستا که قدیم ترین آثار کتبی این نژادست ناحیه ای که نخستین مهد زندگی و نخستین مسکن این نژاد بوده است به اسم << ایران وئجه >> نامیده شده یعنی سرزمین آریاها و نیز در اوستا کلمه << ابریا >> برای همین نژاد ذکر شده است . همواره پدران ما به آرائی بودن می بالیده اند چنان که داریوش بزرگ در کتیبه نقش رستم خود را پارسی پسر پارسی و آرائی ( هریا ) از تخمه آریائی می شمارد و بدان فخر می کند .
در زمانی که سلسله هخامنشی تمام ایرا را در زیر رایت خود در آورده معلوم نیست که مجموعه این ممالک را چه می نامیده اند زیرا که در کتیبه های هخامنشی تنها نام ایالات و نواحی مختلف قلمرو هخامنشی برده شده و نام مجموع این ممالک را ذکر نکرده اند . قطعا می بایست در همان زمان هم نام مجموع این ممالک لفظی مشتق از آرای باشد زیرا که تمام ساکنیت این نواحی خود را آریائی می نامیده اند و لفظ آریا در اسامی نجبای این ممالک بسیار دیده شده است . قدیمی ترین سند کتبی که در جهان موجود است و ضبط قدیم کلمه ایران در آن می توان یافت گفته آرا نوستن جغرافیادان معروف یونانی است که در قرن سوم پیش از میلاد می زیسته و کتاب وی از میان رفته ولی استرابون جغفرافیادان مشهور یونانی از آن نقل کرده و وی آن را << آریانا >> ضبط کرده .
از این قرار لااقل در دو هزار و دویست سال پیش این کلمه معمول بوده است .

مقاله سعید نفیسی در روزنامه اطلاعات/اول دی 1313

بنابراین قدیمی ترین نام مملکت ما همین کلمه ایران بوده یعنی نخست نام ایریا که نام نژاد بوده است نام مملکت را آبریان ساخته اند و سپس به مرور زمان ابریان ، آیران شده و در زمان ساسانیان ایران ، ایران ( به کسر اول و سکون دوم ) بدل شده است و در ضمن اران ( به کسر اول ) نیز می گفته اند . چنانکه پادشاهان ساسانی در سکه و کتیبه ها نام خود را پادشاه ایران و اران می نوشته اند و از زمان شاپور اول ساسانی در سکه ها لفظ انیران هم دیده می شود زیار که الف مفتوح در زبان پهولی علامت نفی و تجزیه بود و انیران یعنی بجز ایران و خارج از ایران و مراد از آن ممالک دیگر بوه است که ساسانیان گرفته بودند .
در همین دوره ساسانی لفظ ایرانشهر یعنی شهر ایران ( دیار و کشور ایران ) نیز معمول بوده است و عراق را که در میان مملکت بدین اسم برده به اسم << دل ایرانشهر >> می نامیدند .
کلمه ایرانشهر را فردوسی و شعرای دیگر قرن پنجم و ششم ایران نیز به کار برده اند . پس مراد از ایرانشهر تمام مملکت ساسانیان بوده است چنان که تا زمان حمدالله مستوفی قزوینی مولف نزهت القلوب که در اواسط قرن هشتم هجری بوده یعنی تا چهارصد سال پیش همین نکته رواج داشته است و وی حدود ایران را چنین معلوم می کند : از مشرق رود سند و کابل و ماوراء النهر و خوارزم ، از مغرب اران ( ماوراء قفقاز ) تا قلمرو روم و سوریه از شمال ارمنستان و روسیه و دشت قپچاق و دربند و از جنوب صحرای نجد بر سر راه مکه و خلیج فارس .
اما کلمه ایران که اینک در میان ما و اروپائیان معمول است و لفظ جدید همان کلمه ای است که در زمان ساسانیان معمول بوده در دوره بعد از اسلام همواره متداول بوده است و فردوسی ایران و ایرانشهر و ایران زمین را همواره استعمال کرده و حتی شعرای غزنوی نیز ایرانشهر و ایران را در اشعار خود آورده و پادشاهان این سلسله را خسروان این دیار دانسته اند .

پس از اینکه اروپائیان مملکت ما را در عرف زبان خود پرس یا نظائر آن می نامیدند و این عادت مورخین یونانی و رومی را رها نمی کردند چه از نظر علمی و چه از نظر اصطلاحی به هیچ وجه منطق نداشت زیرا که هرگز اسم این مملکت در هیچ زمان پراس یا کلمه ای نظیر آن نبوده و همواره پارس یا پرس نام یکی از ایالات آن بوده است که ما اینک فارس تلفظ می کنیم .

حق همین بود که ما از تمام دول اروپا خواستار شویم که این اصطلاح غلط را ترک کنند و مملکت مار ا همچنان که ما خود همواره نامیده ایم ایران و منسوب آن را ایرانی بنامند .

شکر خدای را که این اقدام مهم در این دوران فرخنده به عمل آمد و این دیاری که نخستین وطن نژاد آرای بوده است به همان نام تاریخی و باستانی خود خوانده خواهد شد .

اینک در پایان این کار مهمی که به صرفه تاریخ ایران صورت گرفته است جای آن دارد که ما نیز در میان اصطلاح باستانی زمانی ساسانی و ادبای ایران را زده کنیم و مملکت ایران را هم پس از این ایرانشهر بنویسم و بگوئیم زیرا گذشته از آن که یادگار حشمت و شکوه ساسانیان را زنده کرده ایم و دیار اردشیر بابکان و انوشیروان را بهمان نامی که ایشان خود می خوانده اند نامیده ایم که کلمه بسیط را به جای دو لفظ مرکب به کار برده ایم و امیدوارم که این پیشنهاد در همان پیشگاهی که پاسبان تمام بزرگی های گذشته و آینده ایران است پسندیده و پذیرفته آید .

شرکت اسلامیه(نماداقتصادمقاومتی درتاریخ معاصرایران)

شرکت اسلامیه شرکتی سهامی عام و یکی از اولین و مهمترین کارخانه هایی بود^،که در دوران مشروطه در ایران با هدف تأمین منسوجات مورد نیاز مردم ایران و مقابله با وابستگی به خارج، با تلاش و حمایت اغلب بازرگانان و علمای اصفهان و شیراز و کاشان، به ویژه آقا نجفی اصفهانی و نورالله نجفی اصفهانی و میرزا ابوالقاسم زنجانی در فروردین ۱۲۷۸ ، تأسیس شد. شرکت به سرعت با استقبال گسترده مردم در خرید سهام و همچنبن محصولات خود مواجه شد و به تدریج شعبه هایی در بسیاری شهرها و همینطور در خارج از ایران ایجاد کرد. شرکت اسلامیه اولین تلاش در صنعت مدرن در ایران خصوصا در زمینه نساجی بود. همچنین این شرکت به فعالیت صرافی نیز اشتغال داشت و یکی از زمینه های تاسیس بانک و بانکداری و سهام در ایران به شمار می رود

شرکت اسلامیهدریک نگاه:

نوع شرکت	تجاری
بنیانگذاری	فروردین ۱۲۷۸ هجری شمسی (ذیقعده ۱۳۱۶ هجری قمری)
بنیانگذار(ها)	آقا نجفی اصفهانی، نورالله نجفی اصفهانی
شعبه مرکزی	اصفهان
مدیر عامل	سلیمان خان رکن الملک شیرازی،کاکوحسین کازرونی
افراد مهم	حسین آقا امین الضرب اصفهانی، محمد حسین کازرونی، ملک التجار
محصولات	منسوجات(لباس و پارچه)
خدمات	صرافی
شعار	ترک منسوجات و مصنوعات خارجی
دیگر شعبه(ها)	تهران، کاشان، بوشهر،باکو، لندن، کلکته، بمبئی، مصر، اسلامبول، بغداد، مسکو

انگیزه و پیش زمینه تاسیس

جمال الدین واعظ اصفهانی کتابی با عنوان <<لباس التقوی>> دردفاع از تولیدات داخلی منتشر کرد.

یکی از نتایج مهم جنبش تنباکو که به مشروطیت متصل گردید، ایجاد شور و اشتیاق در بین مردم برای تاسیس کارخانجات و تولید داخلی و تقویت این فکر بود که جهت رفع وابستگی به بیگانگان، لازم است وسایل مورد نیاز جامعه ایران، در داخل کشور تولید شود.
در قرن نوزدهم بخش عمده ای از بازار ایران در اختیار کمپانی های خارجی اعم از انگلیس و روسیه در آمده و این مسئله خصوصا در بخش پوشاک بیشتر نمود داشت. انواع قرار دادها و امتیازات اعطا شده به کشورهای غربی مخصوصا امتیاز برخی گمرکات وضعیت را بدتر کرده بود.
جرج کرزن سیاستمدار انگلیسی در دهه آخر قرن نوزدهم می rlm;گوید: <<گذشته از اشیاء تجملی غربیrlm; که طبقات بالا به آن معتاد شدهrlm; اند، پوشاک همه طبقات جامعه، از مردان گرفته تا زنان، جملگی از غرب وارد می rlm;شود.ابریشم،ساتن و ماهوت برای طبقاتrlm; اعیان و قماش نخی و پنبهrlm; ای برای همه طبقات. لباس یک روستائی ساده از منچستر یا مسکو میrlm; آید و نیلی را که همسر او بکار می rlm;برد از بمبئی وارد میrlm; شود. در واقع از بالاترین تا پایین ترین مراتب اجتماعی بطور قطع وابسته و متکی به کالاهای غربی شده اند>>

در ۱۸۶۰ میلادی رابرت گرنت واتسن دربارهrlm; اقتصاد شهر اصفهان بعنوان نمونه ای از وضعیت ایران میrlm; گوید: <<شهر نامی اصفهان دیگر آن پایتخت باشکوه دورهrlm;ء صفویه نیست. سیر انحطاطی آن از محوطه rlm;هایrlm; بزرگ خالی که در دوران رونق خود سراسر کوچه و بازار و بنا بود اینک آشکار است. بخش عمده بازارها و محلات ویران و خالی از سکنه است و اینrlm; می rlm;رساند که در روزگار پیشین چه شکوهی داشته است>>. اوژن فلاندن باستان شناس فرانسوی که از اصفهان بازدید داشته است نیز در ۱۸۴۰ میrlm; نویسد: <<از کارخانجات نساجی و اسلحهrlm; سازی و زربفت و مخملrlm; ایران که روزگاری محصولات آن به تمام مشرق زمین صادر می rlm;شد، خبریrlm; نیست و همه نابود شدهrlm; اند. محصولات ایران از بین رفته و بویژه همجواری با انگلستان نتیجه شومی بخشیده است. زیرا مقدار زیادی محصول را به بهاییrlm; بسیار نازلتر از آنچه در خود ایران ساخته می rlm;شود در بازارهای ایران بفروشrlm; میrlm; رسانند.>>

از بین رفتن کارخانجات ابریشم بافی در قرن نوزدهم که به مرور و همزمان با واردات گسترده پارچه های انگلیسی به ایران آغاز گردید آثار اجتماعی دیگر نیز بدنبال داشت، از کاشت درخت توت (برای پرورش کرم ابریشم) بدلیل نبود بازار برای پارچه های تولید داخل از بین رفت و بجای آن کشت خشخاش رواج یافت. بطوریکه از یزد (که زمانی از مراکز تولید پارچه در ایران بود) سالانه ۲۰۰۰ صندوق تریاک صادر می گردید. در ۱۸۹۰ کرزنrlm; اظهار داشته بود که یزد هنوز دارای ۱۸۰۰ کارخانه ابریشمrlm; بافی با ۹۰۰۰ کارگر است اما در ۱۸۹۳ سر پرسی سایکس اظهار داشت که دستگاههایrlm; بافندگی یزد به ۷۰۰ دستگاه تنزل یافته است.

در چنین وضعیتی اندیشه تولید داخلی ابتدا در محافل مذهبی و تجار در اصفهان ایجاد شد. احمد مجدالاسلام کرمانی به یاری سید جمال واعظ و ملک المتکلمین و میرزا علی جناب، انجمنی به نام <<انجمن شرقی>> تشکیل دادند که هدفش رفع احتیاج از کالاهای خارجی بود. همچنین قرار شد در ماه رمضان روحانیون و مراجع در مساجد مردم را به خرید کالاهای داخلی و تحریم کالاهای خارجی ترغیب کنند و گروه دیگر نیز مقدمات راه اندازی کارخانه را فراهم آورند بزودی هر دو کار صورت گرفته و کارخانه تولید منسوجات با نام کارخانه اسلامیه در شرف تاسیس قرار گرفت.علما و روحانیون ضمن دفاع از تاسیس کارخانه و ترویج استفاده از منسوجات آن، نامه هایی نیز در حمایت از آن ارسال کردند.

در اساسنامه شرکت آمده بود: <<این شرکت به کلی از دادوستد متاع خارجه ممنوع است. فقط هم خود را صرف ترقی متاع داخله و آوردن چرخ اسباب و کارخانه مفیده خواهد نمود و حمل متاع داخله را به خارجه بر حسب اقتضاء و به موقع خود در کشیدن راه شوسه و آهن اقدام خواهد کرد.>> همچنین در ماده بیست و چهارم آمده است که <<تمام اجزاء از رییس و مرئوس و امنای شرکت حسب الشرط مجبورند لباس خود را از منسوجات و متاع داخله مصرف رسانند.>>

شرکت اسلامیه در ابتدا یک کرور تومان سهام که به ۵۰هزار سهم ۱۰تومانی تقسیم شده بود، آماده کرد و به زودی ۱۵۰هزار تومان سرمایه اولیه در شرکت گرد آمد.

اتباع خارجی از خرید سهام این شرکت منع شده بودند.

در واقع، پس از قیام تنباکو و بروز فواید آن، حاج آقانورالله و آقانجفی، اینگونه برنامه ریزی می کنند که علاوه بر عدم حضور کالاها و منسوجات خارجی در زندگی مردم، می توان امکانات و توانایی های داخلی را در جهت تولید، متحد کرد و مردم را برای حمایت از آن تشویق نمود. بدین ترتیب می توان تحریم کالاهای بیگانه را عملی کرد.

در آن زمان به گفته حاج آقانورالله، بازرگانان ایرانی، عمله های خارجی شده بودند و شکوه و جلال اروپاییها، از طریق کالاهایشان در ایران جلوه گری می کرده است. درچنین زمانی شرکت اسلامیه در اصفهان تأسیس می شود.

حمایت از کارخانه

علما که خود در راه اندازی و تدوین اساسنامه آن حضور داشتند در ادامه به تلاش جدی برای تحریم کالاهای ساخت خارج و استفاده از کالاهای ایرانی پرداختند. آخوند خراسانی از مراجع وقت نامه ای خطاب به مظفرالدین شاه و خواستار پشتیبانی وی از این کارخانه شدند. سید جمال الدین واعظ یکی از علما، کتابی به نام <<لباس التقوی>> در دفاع از راه اندازی این شرکت نگاشت و علمایی همچون سید اسماعیل صدرالدین عاملی, سید محمدکاظم یزدی, آخوند خراسانی, محمد الغروی الشربیانی, محمدحسن ممقانی, فتح الله اصفهانی (شریعت اصفهانی) بر آن مهر تایید زدند. در بخشی از این کتاب آمده است:<<برمسلمانان لازم است لباس ذلت تولید خارج را از تن بیرون کنند و لباس عزت ساخت داخل را بپوشند.>> میرزاحسین تهرانی نیز ضمن حمایت از تاسیس این شرکت تقریظی بر کتاب <<لباس التقوی>> نوشت. این کتاب در دهه ۶۰ توسط همای رضوانی تصحیح و توسط نشر تاریخ ایران منتشر شد.

گذشته از روحانیون و بازرگانان، زنان نیز در ترویج پارچه های تولید این کارخانه سهم داشتند.

افتتاحیه

پس از آنکه مقدمات تاسیس شرکت آماده شد حدود هزار نفر از روحانیون معروف، رجال دولت و تجار معتبر و ملاکین توسط ملک المتکلمین به مجلس دعوت شدند، وی نطق اثر گزاری در باب نابسامانی و فلاکت کشور ایراد کرد و پس از آن در اندک مدتی ۹۰۰ هزار تومان سهام شرکت، از طرف مردم خریداری شد. در مراسم افتتاحیه این شرکت بسیاری از علما و بازرگانان حضور داشته و به ایراد سخنرانی در دفاع از تولید داخلی پرداختند.

گسترش و سود دهی

به تدریج حوزه عمل خود را به سایر شهرها و سپس به کشورهای خارجی گسترش می دهد. تولیداتش همه جا حضور و گسترش یافته و تولیداتش در داخل و خارج ایران فروخته شده و شعباتی همچون <<اسلامیه تهران>> و <<اسلامیه کاشان>> نیز تاسیس می گردد. حاجی امین الضرب رییس کل شرکت اسلامیه طهران مهندسی اروپایی بنام <<موسیو بوتن>> را برای گسترش تجهیزات شرکت به اصفهان اعزام می کند.

زین العابدین تقی یف نیز نماینده شرکت در باکو بوده است.

گزارش روزنامه های آنزمان حاکی از سوددهی شرکت بوده است. روزنامه حبل المتین در این باره می نویسد: <<معلوم و محقق شده است، که در این مدت قلیله این شرکت سود معتنابه و منفعت قابلی به شرکاء بخشیده است. بنابراین هر کس از تبعة ایران که در آن مملکت میل به دخول در این شرکت مقدسه داشته باشد، البته پس از آگاهی از این مراتب به هر میزان و هر چند سهم طالب شرکت باشد، ممکن خواهد بود به توسط جناب اجل عالی بلیط اسهام برای ایشان از اداره شرکت محترمه به خارج فرستاده خواهد شد.

در سلخ ذی الحجة ۱۳۱۷ محاسبات گذشته آن را صاف نمودیم و از قرار صدی بیست و هفت، منافع سالیانه به شرکاء محترم پرداخته شد>>

نورالله نجفی اصفهانی

بازتابها

راه اندازی این شرکت با واکنش منفی سفارت انگلیس مواجه گردید.سفیر در نامه ای نوشت:

از قرار اطلاعاتی که از اصفهان می رسد علمای آنجا بر ضد تجارت خارجه می باشند. علمای مزبور نه به ملاحظه تعصب مذهبی بلکه صرفه شخص به معیت بعضی رؤسای تجار که در شرکت اسلامیه شریک می باشند، سعی بلیغ در فروش امتعه خود و رد مال التجاره خارجه دارند... بلکه در مساجد و سایر نقاط علناً می گویند که مردم نباید امتعه خارجه را بخرند.

یکی از نشریات انگلیس هم در واکنش به تاسیس این شرکت نوشت:

معلوم می شود ایرانیان اندک اندک از خواب غفلت بیدار شده و قدر و اهمیت تجارت خاصه تجارت شرکت را نیکو دانسته و چیزی که در این شرکت اهمیت دارد این است که علمای این ملت در آن شرکت دارند و مشوق اند و اگر این شرکت معتبر شود سکته بزرگی به تجارت انگلیس در اصفهان بلکه در خلیج فارس وارد آید و باید تجار، نوعی رفتار کنند که در آینده بازار تجارت شان از رونق نیفتند و الّا بزودی باید منتظر خبر بود که بازار تجارت ما در اصفهان بسته شود.

بازتاب تاسیس این شرکت حتی در مطبوعات چاپ مصر نیز دیده شد.

اندکی پس از راه اندازی شرکت و گسترش تولیدات آن در ایران، آوازه این اقدامات به نجف نیز رسید و مورد توجه مردم و خصوصا مراجع در آن سامان قرار گرفت.

فعالیت علمی

با حمایت شرکت اسلامیه میرزا علی تقی خان سرتیپ در سال ۱۲۷۹ هجری شمسی مدرسه ای در دروازهٔ اسماعیل کوسج اصفهان راه اندازی کرد که دو سال فعالیت داشت.

شرکت اسلامیه و تاریخ

هم اکنون برخی اسناد شرکت همچون تعدادی از اوراق سهام، چک ها و برات مربوط به این کمپانی در مرکز اسناد کتابخانه مجلس شورای اسلامی نگهداری می شود.

همچنین در همایش اصفهان و مشروطیت در سال ۱۳۸۵ نقش شرکت اسلامیه در تاریخ مشروطه بررسی شد.

با مطرح شدن اندیشه خصوصی سازی در اقتصاد ایران در سالهای دهه هشتاد، مدل فعالیت شرکت اسلامیه مورد توجه برخی قرار گرفت.

روزمهندس مبارک باد

زندگی نامه خواجه نصیرالدین طوسی

ابوجعفرمحمدبن محمدبن حسن طوسی مشهوربه خواجه نصیرالدین،فیلسوف، متکلم،فقیه،دانشمند،ریاضیدان ومنجم ایرانی شیعه سده هفتم هجری است. کنیه اش<<ابوجعفر>>وبه القابی چون <<نصیرالدین>>،<<محقق طوسی>>،<<استاد البشر>>و<<خواجه>> شهرت دارد. خواجه یکی ازسرشناس ترین شخصیت های تاریخ جریان های فکری اسلامی ا ست.وی علوم دینی و عقلی رازیر نظرپدرش ومنطق وحکمت طبیعی رانزددایی اش آموخت.تحصیلاتش رادرنیشابوربه اتمام رساند.وی در بین راه، پس ازآشنایی با << میثم بن علی میثمحرانی>> شهرقم روکرد.

محققطوسی پس ازقم به اصفهان و ازآنجا به عراق رفت.اوعلم<<فقه>>راازمحضر<<معین الدین سالم بن بدران مصری مازنی>>فرا گرفت. ودرسال ۶۱۹ ق. ازاستاد خود اجازة نقل روایت دریافت کرد. آن گونه که نوشته اند خواجه مدت زمانی ازعلامه حلی>> فقه و علامه نیزدر مقابل،درس حکمت نزد خواجه آموخته است.کمال الدین موصلی ازدیگر دانشمندانی بودکه علم نجوم وریاضی به خواجه آموخت.وبدین ترتیب محقق طوس پس ازسالها دوری ازخانواده،قصدعزیمت به خراسان کرد.وی درزمان حمله مغول به ایران پس ازحمله هلاکوی مغول وپایان یافتن فرمانروایی اسماعیلیان(۶۳۵ ه.ق)هلاکو، نصیرالدین را مشاور و وزیرخودساخت،وی نیز هلاکورابه تازش به بغدادوسرنگونی خلافت عباسیان یاری نمود.

فعالیت های علمی

خواجه نصیرالدین فلسفه مشایی راکه پس ازابن سینادرایران روبه افول گذاشته بود،باردیگراحیاءکردومجموع آراودیدگاههای کلامی شیعه رادرکتاب تجریدالاعتقادگرد آورد.خواجه درمراغه رصدخانه ای ساخت و کتابخانه ای بوجود آوردکه حدود چهل هزار جلدکتاب درآن جمع کرده بود.اوباپرورش شاگردانی همچون قطب الدین شیرازی،جمال الدین حلی وگردآوری دانشمندانایرانی عامل انتقال تمدن ودانش های ایران پیش ازمغول به آیندگان شد

رساله ای درباب اسطرلاب ازخواجه نصیر،اصفهان ۸۸۴ خورشیدی

وی یکی ازتوسعه دهندگان علم مثلثات است.درقرن ۱۶میلادی کتاب های مثلثات او به زبان فرانسه ترجمه گردید.

تأثیرهاویادگارها

یک دهانه آتشفشانی ۶۰ کیلومتری درنیم کره جنوبی ماه،به نام خواجه نصیر الدین طوسی نام گذاری شده است.همچنین یک خرده سیاره که توسط ستاره شناس روسی نیکلای استفانویچ چرنیخ در ۱۹۷۹ کشف شد،نیز به نام وی نامیده شده است. دانشگاه خواجه نصیرطوسی درتهران و رصدخانه شامخای درجمهوری آذربایجان نیزبه نام اونامگذاری شده اند.درسال ۲۰۱۳ میلادی،پایگاه مرورگرگوگل به مناسبت هشتصدمین سالگرد تولد خواجه نصیر الدین طوسی،تصویری از وی دروبسایت خود گذاشت.

تمبر یادگار خواجه نصیر طوسی در جمهوری آذربایجان منتشره در سال ۲۰۰۹ میلادی

با نخستین فرمانروای زن مسلمان آشنا شوید

دهلی مهمshy;ترین شهر هندوستان شمالی است که راجه پریتوی (prithvi) آن را بنا و در میان هفت شهر منسوب به این نام، قدیمی ترین آنها محسوب می شود، به دلیل موقعیت جغرافیایی ویژة این شهر، سلسله های مختلفی در آن حکومت کرده اند که مهم ترین آنها ، سلاطین دهلی می باشند. یکی از شاخه های مهم آنان <<شمسیان هند>> است و رضیه خاتون، پنجمین پادشاه این سلسله و نخستین فرمانروای زن مسلمان بود که بر سریر قدرت تکیه زد و حدود چهار سال (۶۳۸ - ۶۳۴هـ) در دهلی با استقلال حکومت کرد و در زمینهshy; های مختلف اصلاحاتی به عمل آورد.

اواخر قرن اول هجری، سپاهیان اسلام به فرماندهی محمد بن قاسم حملات خود را به هند از طریق دره سند آغاز کردند. پس از آن، دامنة نبردها به حوزه رود گنگ هم کشیده شد، ولی تا زمان سلطان محمود غزنوی، اسلام نفوذ چندانی در هند پیدا نکرد. غزنویان، نخستین کسانی بودند که به طور کامل، سلطة نظامی اسلام را بر شمال هند گسترش دادند و سلسله های بومی مقتدر را خراج گذار خود کردند. بعد از تضعیف غزنویان، شهاب الدین محمد / معزالدین محمد سام، حاکم غور، خود را سلطان خواند و دامنة فرمانروایی غوریان را در پنجاب، سند و شمال هند تا خلیج بنگال گسترش داد. وی متصرفات خود را در هند، به فرمانده و غلامش، قطب الدین آیبک، سپرد. قطب الدین نیز سراسر شمال هند و گوالیور را فتح کرد. پس از مرگ معزالدین غوری در سال ۶۰۲ه، قطب الدین آیبک، رسماً اعلام استقلال کرد و حکومت جدید را با انتساب به معزالدین <<معزیه>> نام نهاد و دهلی را به دلیل دارا بودن موقعیت نظامی ویژه، مرکز حکومت خویش قرار داده بعد از آن، مناطق مهم هندوستان، نظیر رانتاپور، گوالیور، بیانه، بنارس، پاتان، کالینجر و بنگال ناچار به پذیرش حاکمیت دولت مسلمان ترک شدند؛ بدین ترتیب، حکومت ممالیک هند پایه گذاری شد.

بعد از قطب الدین آیبک، شمس الدین التتمش به حکومت رسید.شمس الدین التتمش غلام و داماد قطب الدین آیبک بود که در حکومت وی، امارت بدائون را برعهده داشت، ولی بعد از مرگ آیبک و خلع پسرش آرام شاه از سلطنت در سال ۶۰۷ ه /۱۲۱۰ م، ادعای استقلال کرد. فقها به نمایندگی وجیه الدین کاشانی، قاضی القضات، به موجب سندی که براساس آن آیبک، شمس الدین را از غلامی آزاد کرده بود، با او به عنوان حکمران دهلی بیعت کردند. [۴] حکومت التتمش با خلافت ابوالعباس احمد ناصر (خلیفه عباسی بغداد)، حملات سپاهیان مغول به ایران و به دنبال آن آوارگی سلطان جلال الدین خوارزم شاه و سقوط حکومت خوارزمشاهیان، مصادف بود.التتمش به هنگام جلوس به تخت سطنت با مشکلات زیادی مواجه شد، در <<اوچه /اوچ>> ناصرالدین قباجه، داماد دوم آیبک، با تصرف مناطق لاهور، مولتان، قسمت اعظم پنجاب و دیگر نواحی، دولت بزرگی تشکیل داد. تاج الدین یلدیز حاکم متبوع التتمش نیز ضمن گرفتن <<اوچ>> از قباجه درصدد تصرف دهلی برآمد، ولی التتمش در تارائین او را شکست داد و سپس اعدام کرد. بدین ترتیب حکومت خود را ثبات بخشید و پس از آن به سلاله او عنوان <<شمسیه>> داده شد. التتمش ضمن گرفتن لاهور از قباجه، شهرهای رانتاپور، ماندورا، بیهار و بنگال را نیز تصرف کرد و قلمرو خود را در دهلی گسترش داد.التتمش، هم چنین سلطان جلال الدین خوارزم شاه را که از مقابل حملات چنگیز خان به لاهور گریخته بود، شکست داد.[۶] التتمش با غلبه بر حریفان و اعلام حکومت سنی مذهب خود توانست رضایت خلیفه عباسی بغداد را جلب کند، به همین دلیل، در سال ۶۲۶ه ، خلیفه، پادشاهی هند و حکومت مناطق متصرفه را برای وی به رسمیت شناخت و ایلچیان، عنوان هایی، نظیر السطان المعظم و ناصر المؤمنین را به همراه لوا و خلعت ارسالی خلیفه به او تقدیم کردند.بدین ترتیب، دولت ترک دهلی رسماً مشروعیت خود را از خلیفه عباسی دریافت کرد.

در منابع آمده است که التتمش در مدت حکومت خود سلطانی صالح، کریم و عادل بودو به واسطه عدالتش مشهور گردید. او در رد مظالم و احقاق حق مظلومان شدت عمل و جدیت به خرج می داد، به طوری که بدون تشریفات و به صورت شبانه روزی برای احقاق حق مردم شخصاً به کارها رسیدگی می کرد. التتمش، علاوه بر جسارت و دلاوری، به دانشمندان و صنعتگران احترام می گذاشت و به امور عمرانی اهتمام داشت؛ در دورة وی، مسجد قوت الاسلام (مسجد جامع دهلی) که قطب الدین آیبک آن را ساخته بود، توسعه یافت و منار بزرگ قطب به آن اضافه گردید.التتمش پس از ۲۶ سال و چند ماه حکومت در بیستم شعبان سال ۶۳۳ه ۱۲۳۶م، در پی لشکرکشی به بهیلسان بیمار شد و سپس درگذشت.

شمس الدین التتمش، مهندس اصلی سلطنت مستقل دهلی است و سلسلة ایشان، معروف به <<شمسیان هند>>، نخستین سلسله ای است که قبل از دورة سلطنت مغول بر هندوستان حکومت کرده اند، این سلسله را به سبب جایگاه غلامی موسسان آن، <<سلاطین مملوک>> یا <<غلامشاهیان هند>> نیز می گویند.

بحران جانشینی شمس الدین التتمش

التتمش در زمان حیات، بدلیل لیاقت و شایستگی که در دخترش، رضیه خاتون، می دید، بخشی از امور حکومتی را به او سپرد. و پس از فتح <<گوالیور>> که بعد از قطب الدین آیبک به دست هندوها افتاده بود، در حضور وزیرش، تاج الملک، و امیران دیگر، او را به ولی عهدی انتخاب کرد. وی ضمن تأکید بر شایستگی رضیه خاتون و به صلاح دانستن این انتخاب برای آینده، معایب پسرانش از جمله می خوارگی و غرق شدن در رویاهای جوانی و ناتوانی آنها در امر اداره مملکت را به حاضران گوشزد کرد، ولی بعد از التتمش بر سر جانشینی وی بین درباریان و شاهزادگان اختلاف افتاد، برخی از دلایل این امر عبارتند از: تعقیب منافع شخصی و گروهی درباریان؛ احساس حقارت مردان از این که مطیع یک زن باشند و نیز رقابت های خانوادگی فرزندان التتمش و نبودن قانونی مشخص برای جانشینی. البته ولی عهدی رضیه خاتون، علاوه بر نفوذ و قدرت مادرش، ترکان خاتون، با لیاقت و شایستگی خود او در دوران پدر ارتباط داشته است.

سلطنت کوتاه مدت رکن الدین فیروزشاه

به هر حال پس از مرگ التتمش، درباریان به کمک شاه ترکان، فرزندش، رکن الدین فیروزشاه را که حاکم لاهور و برادر ناتنی رضیه خاتون بود، به سلطنت رساندند.طولی نکشید که شاه ترکان درباره هووهای سابق و فرزندان آنها رفتاری ظالمانه در پیش گرفت؛ ابتدا یکی از فرزندان التتمش به نام قطب الدین را کور و بعد به قتل رساند. در سفرنامه ابن بطوطه آمده است که رکن الدین، معزالدین برادر تنی رضیه را به قتل رساند. این عمل مورد اعتراض رضیه خاتون قرار گرفت و به همین دلیل، رکن الدین او را تهدید به قتل کرد.

عشرت طلبی و خوش گذرانی و بخشش بیش از حد رکن الدین باعث شد که اداره امور به دست مادرش شاه ترکان بیفتد. در همین زمان، بسیاری از حکام ولایات دیگر، از جمله یکی از پسران التتمش شروع به سرکشی کردند و از پرداخت بعضی مالیات ها سرباز زدند. رکن الدین مدتی دست از می خوارگی کشید و در رأس یک سپاه برای سرکوب شورشیان از دهلی خارج شد، ولی بسیاری از سپاهیان او به شورشیان پیوستند.

از طرف دیگر، رابطة شاه ترکان، مادر رکن الدین، با رضیه خاتون سخت تیره شده و حتی او را به قتل هم تهدید کرد. هدف اصلی شاه ترکان و رکن الدین کنار زدن رضیه خاتون از صحنه قدرت بود، زیرا رضیه خاتون با انتخاب به ولیعهدی در زمان پدر، از مشروعیت حکومت و هم چنین حمایت عوام و بعضی درباریان برخوردار بود، به طوری که به محض انتشار تهدید به قتل رضیه خاتون از سوی شاه ترکان، آنان خود را آماده حمایت از او کردند.

به دنبال سست شدن اداره امور مملکت، رفتار بد رکن الدین و مادرش با رضیه خاتون و طرفداران وی، هم امرا و هم طرفداران رضیه از رکن الدین متنفر شدند و در <<منصورپور>> علیه او گردهم آمدند. به روایت منهاج سراج، در این زمان شاه ترکان، مادر رکن الدین، به طرفداران رضیه در دهلی حمله کرد، ولی آنها در حمله متقابل وی را در دستگیر کردند و امرای شورشی لشکر در <<منصورپور>> نیز به پایتخت آمده و ضمن برکنار کردن شاه ترکان پس از بیعت با رضیه خاتون وی را به تخت سلطنت نشاندند. به دستور رضیه خاتون، رکن الدین که به گیلوگهری فرار کرده بود دستگیر و زندانی شد و چند روز بعد در ربیع الاول ۶۳۴ ه / ۱۲۳۶م در زندان به قتل رسید. ابن بطوطه با روایت دیگری دربارة به سلطنت رسیدن رضیه خاتون چنین می نویسد: بعد از اینکه رکن الدین فیروزشاه، برادرش، معزالدین را به قتل رساند، رضیه خاتون با پوشیدن لباس تظلم خواهی در پشت بام دولت خانه یا قصر قدیمی ضمن یادآوری روزگار پدر و جوانمردی و عدالت و بخشش او، در حضور مردم عمل برادرش را محکوم کرد. به همین دلیل مردم به هیجان آمده و بر علیه رکن الدین شوریدند و بنا به رأی رضیه خاتون، او را به جرم قتل برادر، اعدام کرده و رضیه خاتون را به سلطنت نشاندند.

علل اصلی سقوط رکن الدین عبارت بودند از: عدم توجه او به کارهای دولتی و توجه بیش از حد به عیش و عشرت بطوریکه تنها مطربها و رقاصه ها طرف توجه او بودند. او در حال مستی سوار بر فیل در شهر می گشت و طلا و نقره در میان مردم پخش می کرد. توجه بیش از حد او به فیل بانان و ثروتمند نمودن آنها و دوستی و معاشرت با گمراهان، عاقبت باعث از دست رفتن سلطنت و مرگ او گردید.

سلطنت رضیه خاتون

به هر تقدیر، رضیه خاتون با حمایت طرفداران و استفاده از حق مشروعیت خود به عنوان ولی عهد پدر، در ربیع الاول ۶۳۴ ه / ۱۲۳۶ م به سلطنت رسید. رضیه خاتون علاوه بر جسارت و جنگ جویی؛ عدل گستر، رعیت پرور، دوستدار و پشتیبان دانشمندان بود. وی بعد از رسیدن به سلطنت تمامی قواعد و ضوابطی که در زمان سلطنت برادرش، رکن الدین، سست یا نابود شده بود، از نو برقرار کرد. طریقه کرم ورزی را همت خود ساخت و به مانند دوران پدرش دوباره عدالت را بر جامعه حاکم کرد و رفتار عادلانه با مردم در پیش گرفت. اصلاحات رضیه دارای جنبه های سیاسی، اجتماعی و اقتصادی بود؛ در بعد سیاسی، برنامة او، کاهش قدرت نظامیان و دیوانیان، تعدیل حقوق آنان و کاهش سیطرة آنها از زندگی مردم بود، در بعد اجتماعی، برقراری عدالت با توزیع عادلانه ثروت، ایجاد امنیت در راه ها و دستور ساخت کاروانسراها و ... مورد توجه وی بود. در بعد سیاسی، اصلاحات به شدت مورد مخالفت دیوانیان، نظامیان و شاهزادگان قرار گرفت.

شوش نورترک

رضیه خاتون بعد از رسیدن به سلطنت مجبور شد با حوادث طولانی و خسته کنندة دشمنان خود مقابله کند که مهم ترین آنها شورشی بود که نورالدین (نور) ترک (داعی اسماعیلی) از زمان پدر او، التتمش، در سال (۶۳۳ ه ـ ق ) آغاز کرده بود. بنا به نوشته مورخان، نورترک، سخنرانی بلیغ بود که با سخنان پرشور و حرارت خود بسیاری از مردم مناطق مختلف هندوستان، از جمله گجرات، ولایت سند، اطراف دهلی و سواحل جون و گنگ را در دهلی گرد خویش جمع کرد. او در سخنان خود فقها و علمای سنی را ناصبی و مرجئه می خواند.

سخنان نورترک بر ضد اهل سنت، خصوصاً علمای حنفی و شافعی موجب شد تا جمعی از قرامطه، در حالی که به شمشیر، سپر و تیر مسلح بودند، در روز جمعه ششم رجب ۶۳۴ه ، از دو جهت به مسجد جامع دهلی حمله کنند و بسیاری از مسلمانان را به قتل رسانند. مدافعان پایتخت با اطلاع از این شورش، به مسجد هجوم آوردند و اسماعیلی ها را از دم شمشیر گذراندند، مسلمانان نیز از بام مسجد بر سر شورشیان سنگ پرتاب می کردند. در نتیجه، جمع زیادی از شورشیان به هلاکت رسیدند و شورش سرکوب شد. در طبقات ناصری شمار شورشیان هزار نفر و در تاریخ مبارکشاهی دوهزار نفر ذکر شده است.<<این حقیقت که نورترک داعی اسماعیلی در روزگار فرمانروایی رضیه سلطان عقاید حنفی و شافعی هر دو را مورد حمله قرار داد، نشان می دهد که نخبگان سیاسی و مذهبی کشور در زمان سلاطین دهلی از فرهنگ هر دو مکتب جانبداری می کردند. هر چند که تردیدی نیست در این عصر بطور قطع و مسلم مذهب حنفی در اوج اعتلاء بوده است>>.

تعصبات بیش از حد شمس الدین التتمش و حاکمان سنی قبل از وی، به اسماعیلیان امکان فعالیت سیاسی نمی داد، ولی بعد از مرگ التتمش جنگ بر سر جانشینی وی به آنها فرصت داد تا قدرت خود را مستحکم کنند به همین دلیل در زمان رضیه خاتون آشکارا شورش کردند، البته این امر احتمالاً از تسامح مذهبی و شیوه مسالمت آمیز رضیه خاتون هم حکایت دارد. شورش نورترک ظاهراً یک قیام مذهبی بود، ولی اهداف سیاسی نیز در آن نهفته بود، زیرا نورترک و طرفدارانش، برای حکومت کردن، خود را شایسته تر از یک زن می دانستند. هم چنین، این احتمال مطرح است که نورترک، علمای سنی مذهب و مردان دیگر را به سبب خدمت به حکومت یک زن، آماج حملات خویش قرار داده باشد. شورش نورترک به مذاق درباریان و علمای سنی مذهب و نویسندگان هم سلک آنان ناخوشایند بوده و به همین دلیل شورش او را ضد اسلامی جلوه دادهshy;اند. این در حالی است که نورترک در نزد شیعیان اسماعیلی از احترام والایی برخوردار بوده و او را عالمی با فرهنگ می دانستند. حتی منهاج سراج نیز در طبقات ناصری ضمن گزارش شورش نورترک، وی را فردی دینshy;دار معرفی کرده است.

از آن جا که مسجد در نزد مسلمانان قداست خاصی دارد، حملة نورترک و طرفدارانش به مسجد بعید به نظر می رسد، بلکه مورخان رسمی برای ضد اسلامی جلوه دادن شورش، اغراق کرده اند. هر چند در این که نورترک به عنوان یک داعی شیعی اسماعیلی بر ضد یک حکومت سنی مذهب شورش کرده است نمی توان شک کرد.

در حالی که رضیه خاتون مشغول سرکوبی نورترک بود، وزیر او نظام الملک جنیدی و امرای هم دستش، از جمله ملک علاءالدین جانی، ملک سیف الدین کوچی، ملک عزالدین کبیرخانی و ملک عزالدین محمد سالاری، در دروازه دهلی بر ضد رضیه خاتون اجتماع کردند. رضیه خاتون به علت طولانی شدن مخالفت آنها، ملک نصرت الدین تایسی، حاکم منطقه <<آود>> را با لشکری به مقابله آنان فرستاد، ولی دشمنان رضیه، با حمله ای ناگهانی او را دستگیر نمودند. ملک تایسی از شدت ناراحتی در حین اسارت درگذشت. به دنبال طولانی شدن محاصره دهلی توسط مخالفان، رضیه خاتون پس از فراهم کردن لشکری از دهلی خارج شد و در کنار رود آب جون (جمنه) خیمه زد و به ادارة جنگ از این منطقه پرداخت تا این که سرانجام عزالدین محمد سالاری و ملک عزالدین کبیرخان با در نظر گرفتن مصلحت آینده، مخفیانه به اردوی رضیه آمدند و با او ملاقات و مصالحه کردند و در مقابل متعهد شدند تا امرای شورشی دیگر را دستگیر و حبس کنند.

امرای شورشی پس از اطلاع از این تبانی، قرارگاه های خود را ترک و فرار کردند، ولی سواران رضیه آنها را تعقیب کردند و در نتیجه، ملک سیف الدین و برادرش پس از دستگیری، در زندان به قتل رسیدند. سر بریده ملک علاءالدین جانی از <<نکوان>> به دهلی فرستاده شد و نظام الملک هم در کوه <<برادر>> وفات یافت.

رضیه خاتون پس از چیره شدن بر مخالفان ضمن انتظام بخشیدن به امور، خواجه مهذب را به وزارت منصوب کرد و به نظام الملک ملقب گردانید.منطقه لاهور به عنوان اقطاع به ملک کبیرخان به پاس خدماتش داده شد و تمام امیران ملک ها از لکهنوتی / لکنوات (Laknavt) تا دیول / دیوال (Dival) حاکمیت رضیه را قبول و از او تبعیت کردند.بدین ترتیب، قدرت دولت رضیه خاتون رو به گسترش نهاد. از شورش امرای مخالف رضیه خاتون چند نکته استنباط می شود:

۱ـ امرای ترک در صدد بودند تا از اوضاع آشفته بعد از التتمش به نفع خود بهره برداری کنند به طوری که در زمان رکن الدین هم که اداره امور مملکت سست شده بود، شورش کردند و تنها زمانی به اطاعت رضیه در آمدند که رضیه از حمایت طرفداران برخوردار بود و کار رکن الدین و مادرش شاه ترکان را تمام شده دیدند.

۲ـ این امرا علاوه بر جلب منافع شخصی، از طرف خاندان حکومتی تحریک می شدند، عمر رضا کحاله و محمد التونجی معتقدند که وقتی معزالدین بهرامشاه، برادر رضیه، موفقیت و منزلت خواهرش را دید، حیله هایی برضد او طرح ریزی کرد و بعضی از امرا را با خود همراه ساختو حتی صلح عزالدین محمد سالاری و ملک عزالدین کبیرخان با رضیه خاتون می تواند تاییدی بر این نکته باشد که چون آنها بر ضد رضیه تحریک می شدند، بعداً پشیمان شده و با او صلح کردند.

۳ـ در این شورش امرای منفعت طلب نقش محوری داشتند و عدم حضور پررنگ عوام، نشان دهندة رفتار عادلانه رضیه با آنهاست و این رویه با روحیه امرای جاه طلب سازگار نبود. رضیه خاتون پس از سرکوب شورشیان، ملک قطب الدین حسن غوری را در رأس سپاهی به سوی قلعه رنتبهور / رانتاپور فرستاد. این قلعه بعد از مرگ سلطان التتمش برای مدت زیادی در محاصره هندوها بود. قطب الدین حسن و سپاهیانش پس از ویرانی استحکامات قلعه، امرای مسلمان زندانی شده در آن را آزاد کردند و به دهلی بازگشتند. احتمالاً هندوها دوباره قلعه را تسخیر کرده باشند، چون پس از بازگشت سپاهیان قطب الدین به دهلی، کسی مامور حفاظت از قلعه نشد و هندوها نیز از هر شرایطی به نفع خود بهره می بردند.

از جمله کارهایی که رضیه در دورة حکومت خود انجام داد و موقعیتش را به خطر انداخت این بود که به امرای ترک مقامات والایی می داد؛ مثلاً ملک اختیار الدین آیتکین را تا مقام امیر حاجبی ارتقاء داد و امیر جمال الدین یاقوت حبشی را که امیر آخور بود به مقام امیرالامرایی منصوب کرد. این امر حسادت و سخن چینی سایر امرای ترک را برانگیخت، لذا در صدد دسیسه علیه رضیه خاتون برآمدند، زیرا تمام مقام های دولتی و همچنین اداره ایالات در دست غلامان ترکی قرار داشت که التتمش خریداری کرده بود. به دنبال ارتقاء مقام یاقوت حبشی، رضیه متهم به داشتن روابط نزدیک با یاقوت حبشی شد و مردم در صدد خلع او بر آمدند. بنا به نوشته مورخان، هنگام سوارشدن رضیه بر مرکب، یاقوت حبشی زیر بغل او را می گرفت.

هر چند منهاج الدین سراج، مورخ معاصر رضیه، به رفتار فوق الذکر رضیه هیچ اشاره ای نکرده ، ولی آورده است که به دلیل نزدیکی زیاد یاقوت حبشی و رضیه، غیرت و همت امرای ترک به جوش آمد.[۳۸] در چنین اوضاعی که به رضیه اتهاماتی در خصوص [روابطش با] یاقوت حبشی زده می شد، وی لباس های زنانه را در آورد و لباس مردانه به تن کرد. او همیشه مسلح به تیر و کمان و سوار بر فیل ظاهر می شد.

به نظر می رسد در چنین شرایطی علما، روحانیون، امیران لشکر و حتی عوام، حمایت خود را از رضیه سلب کرده باشند، چون این رفتارها را در شأن یک زن مسلمان نمی دانستند و علما آن را نوعی بی احترامی به خود تلقی می کردند. ابن بطوطه در سفرنامه و میرخواند در روضه الصفاء آورده اند که رضیه از همان ابتدا لباس های زنانه را در آورد و ضمن مسلح بودن به تیروکمان در میان مردم ظاهر می شد و روی خود را از ایشان نمی پوشانید.

سقوط حکومت رضیه خاتون و علل آن

از وقتی که یاقوت حبشی به امیرالامرایی منصوب شد، موج شورش امیران بر ضد رضیه شروع شد و مهم تر از همه شورش ملک اختیار الدین آلتونیه، حاکم تبر هند (منطقه ای در شمال دهلی)، بود که به نابودی رضیه خاتون منجر شد. آلتونیه در اعتراض به امیرالامرایی یاقوت حبشی بر ضد رضیه شورش کرد، البته امیران دیگر، از جمله ملک اختیار الدین آیتکین هم از قیام وی حمایت می کردند. سلطان رضیه و یاقوت حبشی با لشکری مجهز برای سرکوب آلتونیه عازم شدند، ولی امرای ترک سپاه در بین راه بر آنها شوریدند و یاقوت را کشتند، و پس از دستگیری رضیه خاتون، وی را به قلعة <<تبر هند>> فرستادند تا زیر نظر آلتونیه زندانی گردد.

به محض انتشار خبر زندانی شدن رضیه، امرای ساکن شهر دهلی، معزالدین بهرامشاه، برادر ناتنی رضیه، را به سلطنت برگزیدند. امرای لشکر نیز به هنگام برگشتن به دهلی شرط قبول این انتخاب جدید را انتصاب ملک اختیار الدین آیتکین به عنوان نایب السلطنه قرار دادند که پذیرفته شد، آیتکین که قبلاً از سوی رضیه خاتون به مقام امیر حاجبی و اکنون نیز به مقام نایب السلطنه رسیده بود برای مستحکم کردن موقعیت خود با خواهر بهرامشاه ازدواج کرد. وی سعی داشت قدرت را تصاحب کند. این عمل باعث خشم بهرامشاه شد و او را به قتل رساند.

ملک آلتونیه یک ماه پس از اسارت رضیه با او ازدواج کرد.[۴۵] با این ازدواج چنین به نظر می رسد که شایعات مربوط به رضیه و یاقوت حبشی بی اساس بوده و رضیه با شایستگی و عدالت منطقه تحت حاکمیت خود را اداره کرده است. هم چنین این واقعیت را ثابت می کند که آلتونیه علاوه بر دشمنی و حسادت با رضیه و نیز حسادت به مقام امیرالامرایی یاقوت حبشی، در پی تصاحب قدرت بیشتری بود. با توجه به این که لشکریان رضیه از اطاعت امیرالامرایی چون یاقوت حبشی ناراضی بودند، ولی تحریکات آلتونیه در شورش آنها بر ضد رضیه خاتون و یاقوت حبشی در بین راه بی تاثیر نبود، زیرا آنها پس از قتل یاقوت، رضیه را دستگیر کرده و نزد آلتونیه فرستادند. وی نیز بعد از ازدواج با رضیه دعوای رضیه را برای باز پس گیری قدرت به منزله حق خود دنبال کرده و سپاهی عظیم فراهم کرد تا از راه مشروعیتی که رضیه داشت حکومت را تصاحب کند.

دلیل دیگر بر افزون طلبی آلتونیه این است که ملک اختیارالدین آیتکین، امیر حاجب، از شورش آلتونیه حمایت کرد و این نشان می دهد که آنها برای تصاحب قدرت بیشتر، با هم تبانی کرده بودند، چون پس از سقوط رضیه، آیتکین، نایب السلطنه حکومت شد.

به هر حال، رضیه خاتون به کمک آلتونیه با سپاهی در خور توجه برای بازپس گیری قدرت عازم دهلی شد. در این هنگام ملک عزالدین محمد سالاری و ملک قراقوش، از امرای تابع معزالدین بهرامشاه، نیز طغیان کرده و به سپاهیان رضیه خاتون پیوستند. بهرامشاه نیز سپاهی کوچک به فرماندهی ملک تکین به مقابله سپاهیان خواهرش فرستاد. در نبردی که بین دو سپاه در خارج از دهلی روی داد، سپاهیان رضیه شکست خوردند و به تبرهند عقب نشینی کردند. پس از مدتی رضیه خاتون سپاه دیگری را سروسامان داد و برای نبرد مجدد به سوی دهلی حرکت کرد، در این نبرد که در نواحی کایتاهل(Kaytahl) صورت گرفت، بعضی از سپاهیان، رضیه و همسرش آلتونیه را ترک کردند و همین امر، موجب شکست و دستگیری آنها به دست سپاهیان بهرامشاه گردید. سرانجام، هر دو در روز یکشنبه ۲۵ ربیع الاول ۶۳۸هـ /۱۲۴۰ م به قتل رسیدند.

اطلاعاتی که تاریخ نگار معاصر سلطان رضیه، منهاج الدین سراج، در خصوص فرجام وی می دهد بیش از این نیست، اما در طبقات اکبری و سفرنامه ابن بطوطه و کتاب های تاریخی بعدی، دربارة کشته شدن رضیه به دست هندوها چنین آمده است که بعد از شکست رضیه خاتون از سپاهیان برادرش، معزالدین بهرامشاه، رضیه فرار کرد و در حین فرار به دلیل گرسنگی زیاد از کشاورزی چیزی برای خوردن خواست، کشاورز تکه نان خشکی به او داد، ولی رضیه به دلیل خستگی زیاد به خواب رفت. کشاورز که به زن بودن او پی برده بود به طمع لباس های گرانبهایش او را کشت و جسدش را در مزرعه دفن کرد. چندی بعد که کشاورز برای فروش لباس های رضیه به بازار رفت، مردم با دیدن لباس سنگ دوزی شده و گرانبها در دست کشاورز به شک افتاده و او را به حضور قاضی بردند، کشاورز پس از کمی شکنجه به قتل رضیه اعتراف کرد و محل دفن را نیز نشان داد. [مردم] جنازه رضیه را از خاک بیرون آوردند و پس از انجام مراسم مذهبی، مجدداً در همان جا به خاک سپردند و قبهshy;ای بر مزارش ساختند. بعداً فیروزشاه تغلقی (۷۹۰ ـ ۷۰۹هـ) بر کرانه رود <<جمنه>> / آب جون، شهر فیروزآباد را ساخت و مقبره رضیه خاتون را نیز مرمت کرد.

از آن جا که در هنگام اقامت ابن بطوطه در دهلی، حدود صد سال از مرگ رضیه خاتون گذشته بود، روایت فوق به داستان شبیه تر است و به نظر می رسد که هدف از چنین داستانی نیز این بوده که ادعا شود معزالدین بهرامشاه یا سپاهیان او دست به خون یک زن نیالوده اند، زیرا کشتن زن برای مردان نوعی کسر شأن و امری ناشی از ترس جلوه می کرد.

همسران ناصرالدین شاه

به گزارش جهان به نقل از مرکز اسناد انقلاب، لئون گریك كارگردان دسته بالت جهانی انگلیس در مورد اقامتش در ایران چنین می گوید:

"شاه ایران چهار رقاصه مرا خواستار بود ولی من قبول نكردم."
"به این دلیل مرا به زندان افكندند و ۶ روز بازداشت بودم."
(از خبرنگار مخصوص این روزنامه ویلی شیللر)

لندن ۱۷ ژوییه؛

وزارت امور خارجه انگلستان درباره وضعیت یكی از اتباع انگلیسی مقیم ایران از سفیر خود آقای سر جفری هاریسن سوال كرده است.

لئون گریك كارگردان ۲۶ ساله و رییس یك دسته كوچك رقاصان انگلیسی، بنا به دستور شاه ایران مدت ۶ روز بازداشت بوده و در این مدت مقامات انگلیسی برای آزادی نامبرده فعالیت می كردند.

لئون گریك بعدا به وسیله تلفن، مصاحبه كوتاهی با روزنامه ساندی پیكچر در لندن به عمل آورده و شرح ماجرا را چنین بیان داشته است:

ماجرا از روزی آغاز شد كه من با خانم عدل كه فرانسوی و همسر یكی از پزشكان مخصوص شاه است آشنا شدم.

او تقاضا كرد كه چهار نفر از رقاصه های خودم را به كاخ تابستانی شاه ایران اعزام دارم، متاسفانه چون ما همگی در قرار داد یكی از تئاترهای ایران بودیم اقدام به چنین عملی برای من غیر مقدور بود كه به ۴ نفر از رقاصانم اجازه دهم برای چند روز از كار خود دور باشند.

من متقابلا به خانم عدل گفتم كه شخصا مسئول حفاظت این افراد بوده و نمی توانم بدون همراه و حفاظت مطمئنی آنها را برای شاه اعزام دارم و گفتم حتی اگر ملكه انگلستان و یا پاپ هم چنین تقاضایی از من بكنند جواب رد خواهند شنید.

۴۸ ساعت بعد از جواب رد دو نفر كارآگاه به اتاق هتل من آمده و مرا بازداشت و به مدت ۶ روز در یك سلول كثیف زندانی بودم.

خانم عدل بعدها به هلن فای یكی از رقاصان من گفته بود كه شاه توسط مامورین خود شنیده بود كه آقای گریك مانع اعزام رقاصان شده است و در حالی كه در سر میز بازی نشسته بود دستور داد به این شخص درس لازم را بدهید.

ستارخان

ستارخان سردار ملي (1284-1332ق) فرزند حاج حسن قراجه داغي در منطقه قراجه داغ (ارسباران) به دنيا آمد. سوابق زندگي او در دوران كودكي و نوجواني تا درگيريهاي جنبش مشروطه چندان معلوم نيست. از اطلاعات جسته و گريخته اي كه از وي به دست آمده، درمي يابيم كه او با پدر خود در روستاهاي اطراف ارسباران به شغل پارچه فروشي مشغول بوده است.

ستارخان پس از قتل برادرش اسماعيل به دست نيروهاي دولتي به همراه خانواده خود به تبريز مهاجرت كرد و در محله اميرخيز اقامت گزيد و از داش ها و لوطيهاي آن محله شد.

وي مدتي جزء سواران حاكم خراسان بود، از آنجا به عتبات عاليات سفر كرد، پس از چندي به تبريز بازگشت و به مباشري املاك محمدتقي صراف مشغول گرديد. سپس به توصيه رضاقلي خان سرتيپ وارد خدمت قراسوران (ژاندارمري) شد و حفاظت راه مرند و خوي به او محول گرديد. چندي بعد مورد توجه مظفرالدين ميرزا (وليعهد) قرار گرفت، ضمن دريافت لقب خاني، از تفنگداران وليعهد در تبريز محسوب گرديد. ستارخان بنابر عادت لوطي گري در يكي از درگيريهاي خود با مأمورين محمدعلي ميرزا (وليعهد) در تبريز، مورد تعقيب قرار گرفت، از شهر گريخت و مدتي به راهزني پرداخت. سپس با وساطت بزرگان و معتمدين محل به شهر بازگشت و دلالي اسب را پيشه خود كرد.

در سال 1325ق انجمن ايالتي آذربايجان به واسطه رشادتهاي ستارخان و باقرخان به آنان لقب سردار ملي و سالار ملي اعطاء نمود.

با شروع انقلاب مشروطه در تهران و گسترش آن در سراسر كشور، مجاهدين و آزاديخواهان آذربايجاني و قفقازي به فرماندهي ستارخان و باقرخان به حمايت از مشروطيت قيام نمودند و در مقابل قواي 35 تا 40 هزار نفري اعزامي از مركز و خوانين محلي به فرماندهي عبدالمجيد ميرزا عين الدوله كه براي سركوبي قيام تبريز اعزام شده بودند به شدت مقاومت كردند و از تسلط آنها به شهر ممانعت نمودند. تبريز به مدت 11 ماه توسط قشون دولتي محاصره شد و از ورود آذوقه به شهر جلوگيري به عمل آمد. زندگي بر مردم بسيار سخت و طاقت فرسا گرديد. نهايتاً با وساطت قنسولهاي روس و انگليس و موافقت دولتهاي طرفين عده اي از قواي روسيه به تبريز وارد شدند و راه جلفا را براي ورود آذوقه باز كردند. در نتيجه محاصره شهر به پايان رسيد و سربازان دولتي و خوانين محلي مخالف مشروطيت از اطراف تبريز دور شدند. بدين ترتيب نقشي كه ستارخان و باقرخان در دفاع از مشروطه و تبريز داشتند به پايان رسيد.

با حضور سربازان روسي در تبريز موقعيت براي ستارخان و باقرخان سخت و خطرناك گرديد. آنها به اتفاق جمعي ديگر از سران آزاديخواه به قنسولگري عثماني پناهنده شدند. سپس تحت فشار روسها و بنابر دعوت آيت الله محمدكاظم خراساني به همراه جمعي از مجاهدين در روز هشتم ربيع الاول 1328ق به تهران مهاجرت كردند. در تهران استقبال شاياني از آنان به عمل آمد و از طرف مجلس شوراي ملي مورد تجليل قرار گرفتند و دو لوح نقره اي طلاكوب به ستارخان و باقرخان اهدا گرديد و براي هر كدام ماهيانه مبلغ هزار تومان مقرري از طرف مجلس تعيين شد و در پارك اتابك (محل فعلي سفارت شوروي) اسكان يافتند.

در جريان ترور آيت الله سيدعبدالله بهبهاني دولت مشروطه تصميم به خلع سلاح گروههاي مسلح گرفت، ستارخان با اين امر مخالفت نمود و با قواي دولتي به جنگ پرداخت در اين جنگ پاي او تير خورد و تسليم شد و 30 تن از نيروهاي وي كشته و 300 تن اسير شدند.

وي چهار سال پس از اين واقعه در تاريخ 28 ذي الحجه 1332 درگذشت و در باغ طوطي در جوار حضرت عبدالعظيم به خاك سپرده شد.

------------------------------------
منابع و مأخذ:

1. رئيس نيا، رحيم؛ ناهيد، عبدالحسين. دو مبارز جنبش مشروطه. تهران، آگاه، بي تا.

2. بامداد، مهدي. شرح حال رجال ايران. تهران، زوار، 1347، ج 2.

3. معين، محمد. فرهنگ فارسي. تهران، اميركبير، 1364، ج 5.

4. اطلاعات عمومي جاويدان (تاريخ معاصر). مترجم فريدون سبحاني. تهران، دنياي دانش، 1376.

3903-4ع
ستارخان سردار ملي

4345-4ع
سلطان ستاري، دختر ستارخان

4843-4ع
گروهي از مجاهدين مسلح مشروطه خواه محله ليل آباد تبريز

3063-4ع
۱. ستارخان، و عده اي از مجاهدين مسلح تبريز

4-8ع
1. ستارخان 2. باقرخان، و عده اي از مجاهدين مسلح مشروطه خواه در تبريز

4365-7ع
1. ستارخان 2. باقرخان، و جمعي از مجاهدين مشروطه خواه در تبريز

1486-124ط

4842-4ع
ضرغام (از خوانين منطقه آذربايجان) و افراد تحت فرمان وي به هنگام محاصره شهر تبريز در دوره مشروطه

4844-4ع
شكراله خان شجاع نظام و عده اي از خوانين آذربايجان طرفدار محمدعلي شاه

3478-1ع
باسكرويل (معلم آمريكايي مدرسه جمهوريان پروتستانت) از طرفداران و كشته شدگان انقلاب مشروطه در تبريز

4378-7
ستارخان و فرزند خردسال وي يدالله ستاري
"وقتي پاختيانوف، كنسول روس به ستارخان پيشنهاد كرد كه بيرقِ كنسولخانه را به سردرِ خانه اش بزند تا در امانِ دولت روس باشد و از آن گذشته نويدِ سمت قراسوراني آذربايجان را به او داد: ستار جمله اي گفت كه در تاريخ ماند: << ژنرال كنسول، من مي خواهم كه هفت دولت به زير بيرقِ دولت ايران بيايند، من زير بيرقِ بيگانه نرم>>."

4634-1ع
ستارخان و باقرخان به هنگام اقامت در عمارت وزير مخصوص در تهران

3803-1ع
ورود ستارخان و باقرخان به تهران از دروازه گمرك

همسران رضاشاه

رضاشاه در فروردين سال 1256 هجري شمسي در آلاشت سوادكوه از توابع مازندران به دنيا آمد. عباسعلي خان پدر رضاخان از ابوابجمعي فوج سوادكوه بود و مرادعلي خان پدربزرگ وي هم قبلاً در جنگ هرات در سال 1856 ميلادي كشته شده بود. عباسعلي خان پدر رضاشاه داراي پنج همسر بود كه رضاشاه تنها فرزند پنجمين همسر پدرش، نوش آفرين (سكينه يا زهرا) محسوب مي شود.

نوش آفرين پس از مرگ شوهرش عباسعلي، در حالي كه فرزندش طفلي بيش نبود، به تهران نزد برادرش مي رود و چندين سال نزد وي زندگي مي كند. سپس با فردي به نام جعفر ازدواج مي کند که از همسر اولش پسري به نام حديکجان آتاباي داشت که بعدها اسم كوچك خود را به هادي تغيير داد.

در مورد ازدواج رضاخان نظرات مختلفي وجود دارد. اولين ازدواج وي با دختردايي خود مريم (صفيه، تاجماه) بود كه رضاخان 9 سال با اين زن زندگي كرد تا اينكه مريم هنگام نخستين زايمان خود درگذشت و از او دختري به نام همدم (فاطمه) كه بعد به همدم السلطنه ملقب گرديد، باقي ماند. تاج الملوك پهلوي (دومين همسر رضاخان) در مورد اولين ازدواج همسرش (رضاخان) در كتاب خاطرات ملكه مادر مي گويد: rdquo; البته اين موضوع را سالها نمي دانستم، تا بعد از شاه شدن رضا. او آن را از من پنهان كرده بود. حالا تاريخش را به خاطر ندارم. ولي يادم هست كه يك روز دختري را همراه خودش به كاخ شهر آورد و گفت: rdquo; اين دخترم است. بعد برايم مشروحاً تعريف كرد كه موقع خدمت در آترياد همدان با يك زن همداني به نام صفيه ازدواج موقت كرده و اين دختر حاصل آن ازدواج است. من اين زن (صفيه) را هرگز نديدم.ldquo; بعدها همدم السلطنه تنها فرزند اولين همسر رضاخان به ازدواج هادي (حديكجان) آتاباي (فرزند پدرخوانده رضاخان) درآمد و اين وصلت عاملي براي حضور مداوم خانواده آتاباي در دربار پهلوي شد.

همسر دوم رضاخان تاج الملوك فرزند rdquo; ميرپنج تيمورخان آيرملوldquo; افسر مهاجر قفقاز بود. رضاخان هنگام ازدواج با تاج الملوك در سال 1294 شمسي درجه ياوري (سرگردي) داشت و از او داراي چهار فرزند به نامهاي شمس (1296ش)، محمدرضا و اشرف (1298ش) و عليرضا (1301ش) شد. تاج الملوك پس از فوت رضاشاه با غلامحسين صاحب ديواني ازدواج كرد.

صاحب ديواني در واقع هم سن و سال پسر تاج الملوك بود و عضو يكي از شاخه هاي خانواده متنفذ قوام الملك شيرازي در استان فارس به شمار مي آمد. غلامحسين خان صاحب ديواني پس از اين وصلت مدارج ترقي را طي نمود و خيلي زود به نمايندگي مجلس شوراي ملي انتخاب گرديد.

تاج الملوك پس از وقايع شهريور سال 1320 به منظور كسب قدرت بيشتر گاه و بيگاه در سياست دخالت مي كرد و از هيچ نقشي براي مطرح كردن عليرضا كوچكترين فرزند خود در برابر محمدرضا پهلوي فروگذار نمي كرد. rdquo; ارنست آر. اونيldquo; عضو مؤثر سازمان سيا كه در سال 1976 ميلادي گزارشي پيرامون rdquo; نخبگان و توزيع قدرت در ايرانldquo; تهيه كرده است، مي نويسد: rdquo; تاج الملوك زماني درصدد اجراي توطئه اي عليه محمدرضا بوده تا فرزند ديگرش عليرضا را به جاي وي بر تخت سلطنت بنشاند.ldquo; (عليرضا پهلوي تنها برادر تني محمدرضا شاه بود كه در سال 1333 شمسي در يك سانحه مشكوك هوايي كشته شد).

در سال 1300 شمسي رضاخان تصميم به ازدواج مجدد مي گيرد. اين بار همسر سوم وي ملكه توران (قمرالملوك) دختر عيسي خان مجدالسلطنه اميرسليماني و نوه مهديقلي خان مجدالدوله از رجال دربار قاجار بود. رضاخان در اين سال كه مسئوليت وزارت جنگ را به عهده داشت با اين ازدواج با خانواده قاجار پيوند خورد. رضاخان براي اينكه همسرانش از هم دور باشند و حسادتهاي زنانه باعث بروز مشكلات ويژه اي برايش نشود، خانه اي جديد در حوالي چهارراه پهلوي براي ملكه توران احداث نمود. تاج الملوك همسر دوم رضاخان و مادر محمدرضا در كتاب خاطرات ملكه مادر در مورد ملكه توران مي گويد: rdquo; هيچ زني چشم ديدن هوو را ندارد. بنابر اين بنده را متهم به حسادت و اين جور حرفها نكنيد. من هم مثل همه زنها از هوو خوشم نمي آيد. اما راه ديگري نداشتم و ناگزير بودم به خاطر رضايت شوهرم كوتاه بيايم و شرايط را تحمل كنم. اين دختر (توران) دماغي بسيار پرنخوت و سر پر بادي داشت. با آنكه در كمال خوشحالي و رضايت تن به ازدواج داده بود، پس از ازدواج و تولد غلامرضا (1302ش) بناي ناسازگاري را گذاشت و هنرش اين بود كه رضا را تحت تسلط خود درآورده و او را وادار كند تا مرا از قصر بيرون بيندازد و خودش ملكه ايران شود. رضا نتوانست اين زن خودپسند را تحمل كند و پس از تولد غلامرضا او را طلاق داد و فرستاد دنبال كارش.ldquo; ملكه توران كه هنگام طلاق كمتر از بيست سال داشت از آن دوران چنين ياد مي كند: rdquo; تمام دوران اقتدارش (رضاخان) براي من بيچارگي و نشستن و ديدن و ساختن با ناملايمات بود.ldquo;

ملكه توران پس از طلاق از رضاخان در سال 1302 شمسي، تا سال 1322 ازدواج نكرد. سپس با بازرگان ثروتمندي به نام ذبيح الله ملكپور وصلت نمود و تا هنگام مرگ رضاشاه به همراه تنها فرزندش غلامرضا پهلوي در يكي از عمارتهاي دربار زندگي مي كرد. وي پس از انقلاب اسلامي مدتي در آلمان به سر برد و در سال 1373 شمسي در پاريس در خانه سالمندان فوت كرد.

رضاخان درصدد بود تا پس از توران اميرسليماني همسر چهارمي برگزيند. براي اين منظور از طريق اميرلشكر خدايارخان خداياري با عصمت الملوك دولتشاهي دختر غلامعلي ميرزا مجلل الدوله دولتشاهي كه بعدها از سوي رضاخان به سمت رياست تشريفات داخلي دربار پهلوي منصوب شد، آشنا گرديد و پس از چندي وي را به عقد خود درآورد. عصمت الملوك از سال 1302 كه وارد دربار شد تا تاجگذاري رضاخان در سال 1305، سه فرزند به نامهاي عبدالرضا (1303ش)، احمدرضا (1304ش) و محمودرضا (1305ش) و سالهاي بعد دو فرزند ديگر با نامهاي فاطمه (1307ش) و حميدرضا (1314ش) به دنيا آورد.

عصمت الملوك دولتشاهي به هنگام تبعيد رضاشاه، همراه وي به جزيره موريس رفت و پس از چند ماه به تهران بازگشت. وي از ابتدا وارد سياست نشد. اما از نفوذ خود در به كار گماردن اقوام خويش در پستهاي پر درآمد استفاده شاياني كرد. پس از مرگ رضاخان در ويلاي شخصي خود در شميران اقامت كرد. پس از انقلاب اسلامي در تهران ماند و در سال 1374 شمسي در سن 90 سالگي درگذشت.

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

منابع و مآخذ:

1. كيوان پهلوان، رضاشاه از الشتر تا آلاشت تهران، آرون، 1383.

2. اسكندر دلدم، زندگي پر ماجراي رضاشاه، تهران، گلفام، 1370.

3. فرهاد رستمي، پهلوي ها، تهران مؤسسه مطالعات تاريخ معاصر ايران، 1378. ج 1.

4. احمد پيراني، زندگي خصوصي محمدرضاشاه پهلوي، تهران، به آفرين، 1382.

210-354ح
فاطمه پهلوي (همدم السلطنه) فرزند اولين همسر رضاشاه و دو تن از فرزندان همسران بعدي وي. از چپ: غلامرضا پهلوي (تنها فرزند توران اميرسليماني)، همدم السلطنه (تنها فرزند صفيه) و محمودرضا پهلوي (فرزند عصمت الملوك دولتشاهي)

5689-1ع
هادي آتاباي همسر همدم السلطنه اولين فرزند رضاشاه

1897-11ع
تاج الملوك پهلوي دومين همسر رضاشاه

2762-1ع
فرزندان رضاخان و تاج الملوك به همراه دو نفر از گماشته هايشان از چپ: محمدرضا پهلوي، شمس پهلوي، اشرف پهلوي و عليرضا پهلوي

1931-1ع
تاج الملوك پهلوي در كنار فرزندان خود در سويس (1314ش) از چپ: شمس پهلوي، محمدرضا پهلوي، تاج الملوك پهلوي، عليرضا پهلوي و اشرف پهلوي.

42-141پ
محمدرضا پهلوي (وليعهد) و مادرش تاج الملوك پهلوي

1251-4
عليرضا پهلوي تنها برادر تني محمدرضا پهلوي

237-252م
غلامحسين صاحب ديواني شوهر دوم تاج الملوك پهلوي به همراه علي قوام، در محوطه آرامگاه حافظ در شيراز. از چپ: غلامحسين صاحب ديواني و علي قوام

1896-11ع
توران اميرسليماني همسر سوم رضاشاه

1650-11ع
غلامرضا پهلوي در پنج سالگي در كنار مادرش توران اميرسليماني و چند تن از بستگان خويش، در باغ مكتب خانه (1307ش) از چپ: توران اميرسليماني و غلامرضا پهلوي

2377-11ع
توران اميرسليماني و همسر دومش ذبيح الله ملكپور

6095-1ع
عصمت الملوك دولتشاهي همسر چهارم رضاشاه، در دوران اقامت در جزيره موريس در افريقاي جنوبي

1669-11ع
فرزندان رضاشاه به همراه غلامرضا رشيدياسمي. در آستانه سفر به اروپا جهت تحصيل (1312ش). از چپ: محمودرضا پهلوي (فرزند عصمت الملوك)، غلامرضا پهلوي (فرزند توران اميرسليماني)، غلامرضا رشيدياسمي، احمدرضا پهلوي (فرزند عصمت الملوك) و عبدالرضا پهلوي (فرزند عصمت الملوك)

3262-1ع
رضاشاه در اواخر عمر در ژوهانسبورگ

5335-11ع
تاج الملوك پهلوي در اواخر سلطنت پسرش محمدرضا پهلوي

نهضت مشروطيت به روايت تصوير

سالهاي 1324ق تا 1330ق، دوره rlm;أي بس حساس و سرنوشت rlm;ساز در تاريخ معاصر ايران است كه از آن تحت عنوان دورة مشروطيت نام برده مي rlm;شود. موفقيت و پيروزي مبارزات عدالت rlm;طلبي و قانونخواهي ملت ايران در دوره rlm;أي تحقق يافت كه بخش اعظم مشرق زمين در چنبرة استبداد گرفتار بود. پر واضح است كه موفقيت اين نهضت ميrlm; توانست در شكوفايي كشور ما و ملل مشرق بسيار مؤثر واقع شود و با مستحكم نمودن بنيانهاي سياسي، فرهنگي و اقتصادي ايران سد محكمي در مقابل مطامع و مداخلات بيگانگان به وجود آورد.

ضرورت مبارزه با استبداد قاجار و ظلم حكام كه امنيت را در تمامي شئون آن زايل كرده بود باعث شد كه مراحل اولية نهضت با صلابت و وحدتي مثالrlm; زدني طي شود و شاه قاجار با امضاي فرمان مشروطيت به حكومت مشروطه تن در دهد. در اين مرحله تحصن در سفارت انگلستان كه با دلايلي واهي و در غيبت رهبران نهضت صورت گرفت نقطه ضعفي محسوب ميrlm; شد كه تبعات ناخوشايندي در بر داشت. تشكيل مجلس و تدوين قانون اساسي حكايت از آغاز تغييرات ساختاري در حكومت قاجاري داشت كه خود به موضوع اختلاف بين حسابهاي مختلف تبديل شد.

افراط غربگرايان در فروگذاشتن و ناديده گرفتن سنتها و اعتقادات مردم و ارائة طرحهايي كه اساساً هيچ سنخيتي با شرايط ايران نداشت و شيطنتهاي دول بيگانه باعث شد كه وحدت استبدادشكن به اختلافاتي وحدتrlm; شكن تبديل ميrlm; شود و استعداد و قواي ملت را صرف درگيريهاي خانمان سوز نمايد. در چنين شرايطي ظهور انجمنهاي خلق rlm;الساعه، انتشار شبrlm;نامهrlm; ها و روزنامهrlm; هاي تندرو باعث شد كه دامنة اختلافات گستردهrlm; تر شود. مفاد برخي نشريات و شبrlm;نامهrlm; ها و نيز عملكرد برخي مشروطهrlm; خواهان و انجمنهاي مخفي و نيمهrlm; مخفي نشان ميrlm;داد كه هدف آنان از پيوستن و به عبارت بهتر نفوذ در صفوف نهضت، استقرار نظامي غربگرا در ايران و نهايتاً ادغام كشور در نظام سرمايهrlm; سالار جهاني بود. شاه جديد قاجار كه همه چيز را براي خود خاتمه يافته ميrlm;ديد سعي كرد كه با ائتلاف با برخي مشروطهrlm; خواهان ميانهrlm; رو حداقلrlm;هايي را براي خود حفظ نمايد. وي براي تحقق اين امر به همراه صدراعظم خود ــ عليrlm; اصغرخان اتابك ــ حتي در جامع آدميت كه مجمعي شبهrlm; ماسوني بود حاضر شد و به دست عباسقليrlm; خان آدميت ldquo;به شرف آدميتldquo; و به عبارت رساتر ldquo;ماسونيتldquo; نائل گشت.
ترور محمدعلي شاه توسط حيدر بمبي (عمو اوغلي) و اتباع او، و نيز هتاكيهاي برخي مطبوعات نسبت به شاه و خانوادة سلطنتي باعث شد كه شاه بهانة كافي براي جمع كردن بساط مشروطهrlm; خواهان را به دست آورد. تصادم اين دو نيرو منجر به تعطيلي مشروطيت، به توپ بسته شدن مجلس، حبس و شكنجه و قتل و تبعيد تعدادي از مشروطهrlm; طلبان اعم از افراطي و غيرافراطي شد. دورة سلطنت محمدعلي شاه پس از به توپ بسته شدن مجلس كه استبداد صغير ناميده شده است خيلي زود در مقابل ايستادگي مردم به رهبري علماي نجف به پايان رسيد. قيام تبريزيان به سرداري ستارخان را ميrlm;توان آغاز فروپاشي استبداد صغير تلقي كرد. دخالت شتابزده روس و انگليس براي سرنگوني شاه و حركت ائتلاف مشكوك خوانين بختياري و گيلان و سوسيال دموكراتها به سمت تهران بيانگر وحشت آنان از افتادن زمام امور كشور به دست جريان مردمي به رهبري علماي نجف در دورة پس از محمدعلي شاه بود. دستهrlm; جات مسلح كه در مسير تهران با تجاوز به مال و جان و ناموس مردم افتضاحات فراواني بار آورده بودند در 25 تير 1282ش/27 جماديrlm; الثاني 1327ق وارد تهران شدند.
شاه در سفارت روسيه پناه جست و ادارة شهر به دست فاتحان افتاد. شاديهاي اوليه و گرفتن عكس يادگاري در پاي دار و مراكز فتح شده با شركت عناصر مختلف rlm;العقيده و حتي مستبدين سابق!! خيلي زود رنگ باخت. به سرعت جناحrlm;بنديهاي جديدي در سطح جامعه نمودار شد و دعواي انقلابي و اعتدالي جاي نزاع مستبد و مشروطه rlm;طلب نشست. آشوب و ناامني سراسر كشور را فراگرفت. دستهrlm; جات قفقازي و ارامنه بيشترين سهم را در سلب امنيت مردم مسلمان برعهده داشتند. اين در حالي بود كه يپرم خان مسئوليت حفظ امنيت پايتخت را عهدهrlm; دار بود و به همين بهانه ستارخان را در مذبح پارك اتابك سركوب نمود.
سرنگوني محمدعلي شاه، نبودن علماي مشروطهrlm; خواه در تهران، دوري علماي نجف از ايران و سركوب علماي مشروطهrlm; خواه در تهران، دوري علماي نجف از ايران و سركوب علماي مشروطهrlm; خواه خلائي ايجاد كرده بود كه بهترين فرصت را براي قبضه كردن امور در اختيار افراطيون و غربگرايان قرار داد. گروهrlm;گرايي و چپاول امكانات كشور، بيrlm;پروايي نشريات و شبrlm;نامهrlm; ها در تعرض نسبت به دين و شريعت اسلامي، تعرض به اموال و جان و نواميس مردم، ترورهاي سياسي، مخالفت با احكام علماي آزاديخواه نجف، مداخلات بيگانگان، اقدامات نظامي سالارالدوله و شاه مخلوع و شعاع rlm;السلطنه وضعيتي نگرانrlm;كننده ايجاد كرده بود و نهضت را از رسيدن به آرمانها و اهداف اوليه آن دور ميrlm;ساخت. به اين ترتيب حركت شورانگيز و مترقي مردم مسلمان ايران در قريب يك قرن پيش با بنrlm;بست گروهrlm;گرايي و افراطيrlm;گري غربگرايان و مداخلات بيگانگان مواجه شد و از رسيدن به سرمنزل مقصود بازماند و حركتي كه ميrlm; توانست منجر به استقرار مردمrlm;سالاري ديني در ايران اسلامي گردد از استبداد رضاخاني سردرآورد.
نمايي از بستن بازار تهران كه نشانrlm; دهنده گوشهrlm; أي از مبارزات مردم براي دسترسي به عدالتخانه است آغازگر تصاوير اين شماره ميrlm; باشد، تحصن در سفارت انگلستان، صدور فرمان مشروطيت، ظهور محمدعلي شاه و به توپ بسته شدن مجلس و فتح تهران و اوضاع شهر پس از فتح و حركت اردوهاي دولتي براي مقابله با سالارالدوله مضامين ديگري است كه تصاوير انتخابي به آنها اشاره دارد. اميد كه موردپسند علاقمندان قرار بگيرد.

تعدادی از متحصنين در سفارت انگلستان

عده ای از مشروطه خواهان تبريز

تعدادی از مشروطه خواهان

تجمع تعدادی از مردم در مقابل سفارت انگلستان

تعدادی از مشروطه خواهان تهران

ورود متحصنين به سفارت انگلستان

جمعی از مشروطه خواهان به فرماندهی "حاجی ميرپنج"

تجمع تعدادی از مردم در مقابل سفارت انگلستان

جمعی از مشروطه خواهان به هنگام تصرف مرکز مخابرات نفر چهارم از سمت راست سيد ضياالدين طباطبايی

تعدادی از متحصنين در سفارت انگلستان

جمعی از مشروطه خواهان و سران و رجال مشروطيت پس از فتح تهران عليقلي خان سردار اسعد محمدولی خان و نظام الدوله در عکس ديده می شوند

محمدعلي شاه و جمعي از رجال و درباريان هنگام استقرار در باغشاه از راست به چپ : محمدولي آصف السلطنه، محمود علاالملک (ديبا)، مهدي قلي مجدالدوله، سيد علي موثق الدوله، احمد خان مشيرالسلطنه، شاهزاده مشدي (پسر کامران ميرزا)، حسين قلي ميرزا نصرت السلطنه (برادر محمدعلي شاه)، محمدعلي شاه قاجار، حسنعلي ميرزا، اعتضادالسلطنه (پسر محمدعلي شاه)، احمد ميرزا قاجار (وليعهد)، پالکونيک لياخوف، حسين پاشاخان، امير بهادر، محمدعلي خان علاالسلطنه، محمدعلي خان سردار افخم (آقا بالاخان سردار)، مصطفي حاجب الدوله دولو

توپ های دولتی در شهر تبريز

جمعی از قوای دولتی به فرماندهی جعفرقلی خان سردار بهادر در ماموریتی نظامی

اعتصاب بازاريان تهران در آستانه مهاجرت علما به قم در اعتراض به اقدامات عين الدوله

پارک اتابک - 1328ق

استقبال مردم از ستارخان در دروازه دولت تهران 1328ق

عمارتی از عمارتهای باغ شاه - تهران 1328ق

استقبال مشروطه خواهان از ستارخان 1328

باغ فردوس شميران 1328 ق

عمارت فرح آباد - جمادی الاول 1328

صحنه دار زدن ميرهاشم دوره چی - تهران رجب 1327 ق

عمارت دوشان تپه- جمادی الثانی 1328ق

گروهی از تجار مشروطه خواه با فرمان مشروطيت در خانه حاج امين الضرب (فرمان مشروطيت در دست اوست)

جمعی از مشروطه خواهان هنگام ورود به مسجد سپهسالار

كودتاي 28 مرداد 1332

طرح انجام كودتا و دخالت نظامي درايران ازابتداي روي كار آمدن دولت مصدق و نهضت ملي شدن نفت درنزدبرخي ازجناحهاي حاكم برانگلستان وجود داشت،اماانسجام نيروهاي طرفدار ملي شدن نفت و مخالفتهاي اوليه دولت آمريكا بااقدام نظامي موجب به تأخيرافتادن اين امرشد.

نيروهاي انگلستان بافعال نمودن شبكه هاي جاسوسي خودو نفوذ درتشكيلات نيروهاي ملي و مذهبي وايجاد تفرقه بين آنها ازيك سو و روي كارآمدن ژنرال آيزنهاور ازحزب جمهوريخواه در آمريكا كه ازافزايش قدرت حزب توده در ايران و گسترش نفوذ شوروي و انعقادقراردادبازرگاني بااين كشور وحشت داشت از سوي ديگر باعث شدكه سازمان سيابراي اولين بار عمليات كودتاي نظامي در يك كشور خارجي را تجربه نمايد.

طرح كودتا از سوي آمريكاييها عمليات rdquo;تي. پي. آژاكسldquo; نام گرفت و كرميت روزولت به منظور اجراي اين امر به ايران آمد و انگليسيها نيز كريستوفر وودهاس را مأمور اين كار كردند و نام عمليات خود را rdquo;عمليات چكمهldquo; گذاشتند. در داخل ايران نيز شبكه مخفي شاپور ريپورتر (فرزند اردشير جي از حاميان اصلي رضاخان در كودتاي سوم اسفند 1299) و اسدالله علم و برادران رشيديان تحت حمايت خانواده صهيونيستي لرد روچيلد انگليسي به نام rdquo; عمليات بِدامَنldquo; فعاليت مي كردند. وظايف اين گروه نفوذ در رهبري احزاب و سازمانهاي سياسي و مذهبي و ايجاد ناامني و حرج و مرج در كشور و به آتش كشيدن و غارت اموال مردم بود. نمونه بارز اين كار تظاهرات متعدد حزب توده به بهانه هاي مختلف، وجود سرلشكر فضل الله زاهدي (عامل اصلي كودتا) در مصدر وزارت كشور، رخنه شك برانگيز شمس قنات آبادي در بيت آيت الله كاشاني (با توجه به سوابق وي در بعد از كودتا) و قتل افشارطوس و دهها عمليات ديگر زمينه ساز اهدافي بود كه در نهايت محمدرضا پهلوي با حمايت دولتهاي آمريكا و انگليس فرمان عزل محمد مصدق نخست وزير را صادر و در شب 25 مرداد سال 1332 به وسيله سرهنگ نعمت الله نصيري (فرمانده گارد جاويدان) به وي ابلاغ نمود، ولي قبل از هر اقدام ديگري نصيري توسط سرهنگ ممتاز (رئيس كلانتري يك) بازداشت و كودتا خنثي گرديد. محمدرضا پهلوي پس از اين واقعه به همراه ثريا اسفندياري (همسر) و محمدخاتمي (خلبان) و ابوالفتح آتاباي (آجودان) خود ابتدا به كلاردشت و رامسر و ازآنجا به عراق و سيس، به ايتاليا گريخت. مجدداً در روز 28 مرداد سال 1332 كودتاچيان از سردرگمي، انفعال، بي برنامگي دولت (علي رغم اطلاع قبلي از وقوع كودتا از جمله نامه مورخه 27 مرداد 1332 آيت الله كاشاني كه با پاسخ سرد و منفي مصدق مواجه گرديد) استفاده كرده ونظاميان باكمك اراذل،اوباش،چاقوكشان وفواحش تهران به خيابانها ريختند ودرعصرهمان روز كار دولت مصدق را خاتمه داده وسرلشكر فضل الله زاهدي بافرمان شاه كه ازقبل صادر شده بودبه نخست وزيري كودتامنصوب گرديدو محمدرضا پهلوي نيزبعداز 3 روزبه ايران بازگشت وبرمصدر قدرت نشست.

6024-11ع
تظاهرات سنديكاهاي مختلف كارگري در ايام قبل از كودتا

6056-11ع
تظاهرات حزب توده در ميدان توپخانه ـ مرداد 1332

6061-11ع
تظاهرات گروهها و سازمانهاي مختلف در حمايت از مصدق

3841-4ع
نصب عكس محمدرضا پهلوي به جاي مجسمه سرنگون شده رضاشاه پهلوي، به وسيله طرفداران كودتا در ميدان توپخانه تهران

6071-11ع
تهران در كودتاي 28 مرداد

6037-11ع
چماقداران در روز كودتاي 28 مرداد در تهران

6077-11ع
تهران در كودتاي 28 مرداد

527-252م
حمله طرفداران کودتا به محل سکونت نخست وزير، دکتر محمد مصدق

923-121پ
استقبال فضل الله زاهدي (نخست وزير) و فرماندهان نظامي از محمدرضا پهلوي، هنگام بازگشت وي به ايران پس از كودتا 1. نعمت الله نصيري 2. محمدرضا پهلوي 3. فضل الله زاهدي 4. هدايت الله گيلانشاه

16-115ز
شعبان جعفري از عوامل اصلي كودتا
1. يحيي يوسفي 2. شعبان جعفري

6091-11ع
فضل الله زاهدي نخست وزير كودتا در دفتر كار خود
1. فضل الله زاهدي 2. پرويز يارافشار

2831-4ع
1. محسن مبصر 2. تيمور بختيار، از اعضاي بدوي دادگاه
مصدق و فرماندار نظامي تهران

1707-4ع
فرهاد دادستان فرماندار نظامي تهران

604-11ع
ديدار چند تن از افسران شركت كننده در كودتاي 28 مرداد با محمدرضا پهلوي ـ 1/6/1332
1. مهدي رحيمي 2. اسدالله كاوسي 3. خليل صياديان
4. هوشنگ مولوي 5. محمدرضا پهلوي

957-11ع
اولين مصاحبه مطبوعاتي محمدرضا پهلوي با خبرنگاران
ايراني و خارجي پس از كودتا

1067-11ع
محمدرضا پهلوي و فضل الله زاهدي پس از كودتاي 28 مرداد
1. سليمان بهبودي 2. محمدرضا پهلوي 3. فضل الله زاهدي

3271-11ع
فضل الله زاهدي (نخست وزير) و عده اي از همكاران وي در كودتاي 28 مرداد
1. هدايت الله گيلانشاه 2. نادر باتمانقليچ 3. فضل الله زاهدي 4. عباس فرزانگان 5. اردشير زاهدي 6. رحيم هيراد
7. ابوالفتح آتاباي 8. مصطفي مقدم 9. سليمان بهبودي 10. علي اكبر شعري 11. جهانگير بزرگمهر 12. نعمت الله نصيري
13. محمد خاتمي

3490-4ع
محمود افشارطوس و همسر و فرزندان وي
1. محمود افشارطوس 2. فرزين افشارطوس 3. بهشيد افشارطوس
4. فرشيد افشارطوس 5.همسر وي

130-643هـ
سپهبد فضل الله زاهدي (نخست وزير) و چند تن از
عوامل كودتاي 28 مرداد در يك مراسم رسمي
1. اميرقلي ضرغام 2. اردشير زاهدي 3. هدايت الله گيلانشاه
4. فضل الله زاهدي 5. محمدحسين جهانباني 6. امير متقي
7. منوچهر خسروداد

154-141ق
محاكمه محمد مصدق (نخست وزير) در دادگاه نظامي
1. محمد مصدق 2. جليل بزرگمهر 3. علي محمد روحاني

3260-11ع
فضل الله زاهدي (نخست وزير) و عده اي از فرماندهان نظامي
در مراسم اولين سالگرد كودتا در ميدان مخبرالدوله ـ تهران
1. تيمور بختيار 2. عليقلي گلپيرا 3. مهديقلي علوي مقدم
4. فضل الله زاهدي 5. اردشير زاهدي 6. عبدالله هدايت

1889-11ع
عكس اهدايي محمدرضا پهلوي به نعمت الله نصيري
به مناسبت اولين سالروز كودتا

2218-11ع
مصاحبه ريچارد نيكسون معاون رئيس جمهور آمريكا
با خبرنگاران ـ تهران 18/9/1332
1. شاپور جي (ريپورتر) 2. نعمت الله نصيري 3. ريچارد نيكسون 4. ابراهيم مدرسي 5. مهديقلي علوي مقدم

5536-11ع
اشرف پهلوي، اسدالله رشيديان و مهديقلي علوي مقدم
از عوامل اصلي كودتا
1. اشرف پهلوي 2. اسدالله رشيديان 3. مهديقلي علوي مقدم

6082-11ع
چماقداران و سربازان
در روز كودتاي 28 مرداد در تهران

شرح حال آریو برزن سردار رشید ایرانی

آریوبرزن یکی ازسرداران بزرگ ایران است که دربرابر یورش اسکندر مقدونی به ایران زمین،دلیرانه ازسرزمین خود پاسداری کرد و در این راه جان باخت وحماسه ی<<دربندپارس>>راازخوددرتاریخ به یادگارگذاشت.برخی اورا ازاجدادلرهایاکردهامی دانند.

((اسکندر مقدونی))در سال ۳۳۱ پیش از میلاد پس ازپیروزی در سومین جنگ خود با ایرانیان ( جنگ آربل Arbel یا گوگامل Gaugamele ) و شکست پایانی ایران ، بر بابل و شوش و استخر چیرگی یافت و برای دست یافتن به پارسه ، پایتخت ایران روانه این شهر گردید . اسکندر برای فتح پارسه سپاهیان خود را به دو پاره بخش کرد :بخشی به فرماندهی (پارمن یونوس) از راه جلگه (رامهرمز وبهبهان)به سوی پارسه روان شد وخود اسکندر با سپاهان سبک اسلحه راه کوهستان (کوه کهکیلویه)رادر پیش گرفت ودر تنگه های در بند پارس(برخی آنرا تنگ تک آب وگروهی آنرا تنگ آری کنونی می دانند) با مقاومت ایرانیان روبرو گردید.

در جنگ در بندپارس آخرین پاسداران ایران با شماری اندک به فرماندهی آریوبرزن دربرابر سپاهیان پرشمار اسکندر دلاورانه دفاع کردند وسپاهیان مقدونی را ناچار به پس نشینی نمودند. با وجود آریوبرزن وپاسداران تنگه های پارس گذشتن سپاهیان اسکندر ازاین تنگه های کوهستانی امکان پذیر نبود. ازاین رو <<اسکندر>> به نقشه جنگی ایرانیان درجنگ ترموپیلThermopyle متوسل شد وبا کمک یک اسیر یونانی از بیراهه وگذراز راههای سخت کوهستانی خود را به پشت نگهبانان ایرانی رساند وآنان رادر محاصره گرفت.

آریوبرزن با ۴۰سوار و۵هزار پیاده ووارد کردن تلفات سنگین به دشمن ، خط محاصره را شکست وبرای یاری به پاتخت به سوی پارسهPersepolice شتافت ولی سپاهیانی که به دستور <<اسکندر>> ازراه جلگه به طرف پارسه رفته بودند، پیش ازرسیدن او به پایتخت،به پارسه دست یافته بودند.آریوبرزن با وجود واژگونی پایتخت ودر حالی که سخت در تعقیب سپاهیان دشمن بود،حاضر به تسلیم نشدوآنقدر درپیکار با دشمن پافشرد تا گذشته از خود او ، همه یارانش از پای در افتادندوجنگ هنگامی به پایان رسید که آخرین سرباز پارسی زیر فرمان آریوبرزن به خاک افتاده بود.

لازم به یادآوری است که بدانید یوتاب (به معنی درخشنده و بیمانند) خواهر آریو برزن نیز فرماندهی بخشی از سپاهیان برادر را برعهده داشت و در کوهها راه را بر اسکندر بست . یوتاب همراه برادر چنان جنگید تا هر دو کشته شدند و نامی جاوید از خود برجای گذاشتند.

اسکندر پس از پیروزی بر آریوبرزن آن اسیر یونانی را هم به جرم خیانت کشت .

بر پایه یادداشتهای روزانه "کالیستنسCallisthenes " مورخ رسمی اسکندر، ۱۲ اوت (۲۱ مرداد) سال ۳۳۰ پیش از میلاد، نیروهای این کشورگشای ستمگر مقدونی در پیشروی به سوی "پرسپولیس (پارسه)" پایتخت آن زمان ایران، در یک منطقه

کوهستانی صعب العبور (دربند پارس) با یک هنگ از ارتش ایران (۱۰۰۰ تا ۱۲۰۰ نفر) به فرماندهی سردار <<آریوبرزنAriobarzan رو به رو و متوقف شدند و این هنگ چندین روز مانع ادامه پیشروی ارتش دهها هزار نفری اسکندر شده بود که مصر، لبنان، شام، فلسطین، ترکیه، یونان، بابل و شوش را پیشازاین از دست ایران تصرف و در سه جنگ پیدرپی، داریوش سوم را شکست و فراری داده بود. سرانجام این هنگ با محاصره کوهها و حمله به افراد آن از ارتفاعات بالاتر از پای درآمد و فرمانده دلیر آن نیز در نبردی نابرابر برخاک افتاد.

مورخ اسکندر نوشته است که اگر چنین مقاومتی در گاوگاملا Gaugamela (کردستان کنونی عراق) در برابر ما صورت گرفته بود، شکست مان قطعی بود. در "گاوگاملا" داریوش سوم فرار نکرده بود ارتش ایران نیز که درحال پیروز شدن بر ما بودند ؛ در پی او دست به عقب نشینی زدند و ما پیروز شدیم. داریوش سوم بهسوی شمال شرقی ایران فرار کرده بود و << آریوبرزن >> در ارتفاعات جنوب ایران و در مسیر پرسپولیس به ایستادگی ادامه می داد.

البته باید توجه داشت که ارتش ایران کاملا قافلگیر شده بود و داریوش سوم در لحظاتی بود که امکان کشته شدنش میرفت و میدانست که در آن لحظات تاریخی بقای ایران به بقای او بسته است چه کشور بی شاه

تن بیسر است و برای نجات جان خود و ایران مجبور شد صحنه ی جنگ را ترک کرده و بگریزد

دلاوری های آریو برزن، یکی از درخشانترین و تحسین برانگیزترین بخش تاریخ میهن ما را تشکیل می دهد و نمونهای از جان گذشتگی ایرانی در راه میهن را منعکس می کند.

آریو برزن و مردانش ۹۰ سال پس از ایستادگی لئونیداس در برابر ارتش خشایارشا در ترموپیل، که آن هم در ماه اوت روی داد مقاومت خود را به همان گونه در برابر اسکندر آغاز کرده بودند. اما شوربختانه تفاوت میان مقاومت لئونیداس و آخرین ایستادگی

<<آریو برزن>> در این است؛ که یونانیان در ترموپیل، در محل برزمین افتادن لئونیداس، یک پارک و بنای یاد بود ساخته و مجسمه او را برپا داشته و آخرین سخنانش را بر سنگ حک کرده اند تا از او سپاسگزاری شده باشد، ولی از <<آریو برزن>> ما جز چند سطر ترجمه از منابع دیگران اثری در دست نیست.چرا؟

اگر به فهرست درآمدهای توریستی یونان بنگریم خواهیم دید که بازدید از بنای یاد بود و گرفتن عکس در کنار مجسمه لئونیداس برای یونان هرسال میلیونها دلار درآمد گردشگری داشته است. همه گردشگران ترموپیل این آخرین پیام لئونیداس را با خود به کشورهایشان می برند: ای رهگذر، به مردم لاکونی ( اسپارت ) بگو که ما در اینجا به خون خفته ایم تا وفاداریمان را به قوانین میهن ثابت کرده باشیم( قانون اسپارت عقب نشینی سرباز را اجازه نمی داد). لئونیداس پادشاه اسپارتی ها بود که در اوت سال ۴۸۰ پیش از میلاد، دفاع از تنگه ترموپیل در برابر حمله ارتش ایران به خاک یونان را برعهده گرفته بود.

آریو برزن و مردانش جان بر کف نهادند تا پایتخت میهنشان به دست اسکندر گجسته نابود نشود، آنان جان دادند تا اسکندر مقدونی از پلکان قدرت و عظمت تخت جمشید بالا نرود؛ اما ویرانه های آنهم خبر از بزرگی، عظمت و اصالت تمدن و فرهنگ ایرانیان باستان می دهد ــ تمدن و فرهنگی که رسالت پاسداری از آن تکلیف بی چون و چرای هر ایرانی و ایرانیتبار است. تا این ستون های سر به فلک کشیده که میراث مشترک همه ایرانیان (از آذری و فارسی گرفته تاکرد و بلوچ، ازسیستانی و مازندرانی گرفته تا گیل و لر، از ...) است بر جای باشند، ایران هم باقی خواهد بود ــ به همان گونه که در ۲۶ قرن گذشته یونانیان، رومیان، تازیان،ترکان مهاجم ماوراءالنهر(فرارودان) ، مغولها و استعمارگران اروپایی نتوانستند آن را و فرهنگش را از میان بردارند.

کنون گویمت رویدادیدگرزتاریخ دیرین این بوموبر

چواسکندرآمد به ملک کیانیکی گردفرمانده قهرمان

به ایرانیان داد درس وطندر این ره گذشت از سروجان وتن

که فرزند نام آور میهن استمر آن شیردل آریو برزن است

چو اسکندر آهنگ

ایران نمودهمه آگهان را هراسان نمود

جهانگستری فکر وسودای اوجهانگیری اندیشه و رای او

چو موج شتابنده میراند پیشبشد کار دارا به سختی پریش

سر انجام, دارا در آمد زپااز این بار شد پشت ایران دو تا

بسی شهرها را سکندر گشودبه جز پارس, چون راه دشوار بود

گذرگاه او تنگه ای بود تنگدو سویش همه صخره و کوه و سنگ

همه سنگها بود ره ناپذیرهمه صخره هایش کهنسال و پیر

در آن تنگه سردار ایران سپاهبر اسکندر و لشکرش بست راه

چو کوهی سر افراشت بر آسمانکه تا ره بود بسته بر دشمنان

پس از روزها پایداری و جنگپس از هفته ها کارزار و درنگ

سکندر نیارست از آن ره گذشتبکارش فرو ماند و درمانده گشت

سر انجام فکری سکندر نمودپی چاره تدبیر دیگر نمود

بگفتا به سردار ایران سپاهکه بگذر ز پیکار و بگشای راه

ببخشم تو را بر همه مهتریاز این پس تو سردار اسکندری

ولی آریو برزن پاکدلپی پاس این خاک و این آب و گل

به اسکندر از خشم پاسخ ندادچو کوهی فراروی او ایستاد

سرانجام نابخرد گمرهیبه دشمن نشان داد, دیگر رهی

چو اسکندر از تنگه آمد فرازز نو آریو برزن چاره ساز

گران پاتر از صخره های بلندبپا ایستاد اندر آن, تنگ بند

بدین گونه ره بر سکندر ببستبر او آشکار و مسلم شکست

بدانست جز مرگ در پیش نیستورا تا عدم یک قدم بیش نیست

چو نزدیک شد لحظه واپسینبه میدان آورد گفت این چنین:

((بدان ای سکندر پس از مرگ منپس از ریزش آخرین برگ من

توانی گشایی در پارس رانهی بر سرت افسر پارس را

به تخت جم و کاخ شاهنشهانقدم چون نهی با دگر همرهان

مبادا شوی غره ازخویشتنکه ایران بسی پرورد همچو من))

چو اسکندر این جانفشانی بدیدسرانگشت حیرت به دندان گزید

به آهستگی گفت با خویشتنکه اینست مفهوم عشق وطن

اگر چند آن آریا

مرد گردپی پاس ایران زمین, جان سپرد

ولی داد درسی به ایرانیانکه در راه ایران چه سهل است جان!

آریوبرزن(Ario Barzan) با ۴۰ سوار و ۵۰۰۰ پیاده خود را بی پروا به سپاه مقدونی زد. و عده ی بسیاری از دشمن را کشت و خود نیز تلفات بسیاری داد، ولی موفّق گردید از محاصرهٔ سپاه مقدونی بگریزد.و چون از محاصره بیرون آمد خواست به کمک پایتخت شتابد و آن را قبل از رسیدن سپاه مقدونی اشغال کند. امّا لشگر اسکندر که از راه جلگه به پارس رفته بودند، مانع او شدند.درین هنگام وی به مخاطرهٔ سختی افتاد، ولی راضی نشد تسلیم گردد.

از جان گذشته به صفوف مقدونی زد و چندان جنگید تا خود و همراهانش شرافتمندانه به خاک افتادند. پس از این پارس به آسانی به چنگ اسکندر می افتد.ایستادگی آریوبرزن یکی از چند ایستادگی انگشت شمار در برابر سپاه اسکندر بود. اودر نبردبا اسکندر شجاعانه جنگید و او یکی از دلیران ایرانی بود.

بر پایه یادداشت های روزانه <<کالیستنس>> (Callisthenes)، مورخ رسمی اسکندر (در ۳۳۰ پیش از میلاد)، نیروهای کشورگشای مقدونی در پیشروی به سوی <<پارسه>> (پایتخت آن زمان ایران)، در منطقه کوهستانی <<دربند پارس>>، با گروه ۱۲۰۰ نفره ای از ارتش ایران - به فرماندهی سردار <<آریو برزن>> - روبرو و متوقف شدند.

آریو برزن، با وجود واژگونی پایتخت و در حالی که سخت در تعقیب سپاهیان دشمن بود، حاضر به تسلیم نشد؛ و آن قدر در پیکار با دشمن پا فشرد که گذشته از خود او همه یارانش از پای در افتادند و جنگ هنگامی به پایان رسید که آخرین سرباز پارسی زیر فرمان آریو برزن به خاک افتاده بود.

آریو برزن و مردانش ۹۰ سال پس از ایستادگی لئونیداس در برابر ارتش خشایارشا در ترموپیل، که آن در ماه اوت روی داد مقاومت خود را به همان گونه در برابر اسکندر آغاز کرده بودند. اما میان مقاومت لئونیداس و آخرین ایستادگی <<آریو برزن>> در این است؛ که یونانیان در ترموپیل، در محل برزمین افتادن لئونیداس، یک پارک و بنای یاد بود ساخته و مجسمه او را برپا داشته و آخرین سخنانش را بر سنگ حک کرده اند تا از او سپاسگزاری شده باشد، ولی از <<آریو برزن>> ما جز چند سطر ترجمه از منابع دیگران اثری در دست نیست!!!

وطن را لاله های سر نگون است زیاد آریو برزن غرق خون است

ایرانسرزمین جاودانگی چرا که جان داده است در راه آزادگیهرگز نرودزیر یوق بیگانه بدین سادگی

مانده جاودانیا با زور سرنیزه و شمشیر و زوبین و یا بهر گیریز خرد فرهنگ ودانش مردمان پاک دین

به راستی که هیچ جاودانگی وجود ندارد مگر زان که بهای اشاخویش بپردازد و این میهن پرداخته چه فراوان که پاینده مانده این گونه آسان.

همواره باید بر پای نهال آب ریخت تا در ختی پر مایهشود این ابر درخت که نام ایران باشد بداده است خون های فراوان بر پای نهال خویش که اینگونه چون سروی بلند رو به آسمان ایزدو نیزه ای در چشم دشمن ماندنی شده است.که نخستین خون را بچه شاه سیامک پاک بداد است در راه میهن و واپسین را جوانان نیک سرشت در ۸ سال جنگ تحمیلی و نابرابر تا بدرخشد نام این بوستان در جهان آری ایران جاودانه بمان که جاودانگی شایسته ی توست .

یکی از این جاودانگان جان باخته آریو برزن آزادی خواه است که مرگ به جنگ را به از زندگی به ننگ دانست و درود بر روان اندیشه ی پاک او که در زمانی که داریوش سوم یکی پس ازدیگری شهر ها ی مادر زمینرا راه می کرد وپا به فرار گذارده بود در پیآن شاه بی تدبیرگجستهمقدونی ایران را ویران می کرد فریاد آزادی ایران بر افراشتو شکست سختی بر وجود سپاهآن جهان خواه به وجود آورد.

همان هنگام که ایران زمین باز بی یاور شد سوشیانتی دگر سر بر آفراشت و فریاد آورد

دریغ است که ایران ویران شود کنام پلنگان و شیران شود

زمانی که آگاهی یاوت که مقدونی جهان خواه از شوش به راه افتاده تا از راه اهواز و بهبهان (استان خوزستان کنونی ) به سوی پارس رود. آریو برزن با ۲۵ هزارتن از همرزمان خویشبه بند پارس رفته در آنجا کمین کرده و چشم به راه دشمن سرزمین مقدس ایران ماند.در بند پارس این دلیر انچنان گر مابه ای از خون بپا کردند که اسکندرگجستکنخستین شکست خویش را پذیرفت.وهنگامی کهآن چوپان یونانی ناآگاه راه پنهان را به اسکندر نشان داد ومقدونیآریو برزن را دور زد و محاصر کرد باز فر یاد این آزاده گان این بود

همه روی یکسر به جنگ آوریمجهان بر بد اندیش تنگ آوریم

همه سر به تن کشتن دهیماز آن به که کشور به دشمن دهیم

همه یکدلو یک زبان به قلب سپاه مقدونی تاختند و حلقه ی محاصر را شکستند و در آن دم که پیام آمد که پارسه در خطر است وی باز به سوی پایتخت شتابان روان شد به سوی همان جنگ نابرابر راهی که پایانش را نیک می دانست آری پارسه مقصدی که دلیر مرد تاریخ ما هر گز به آنجا نرسید چرا که مقدونی ها که به فرمان گجستک چندی پیش در راه پارس بودند راه بر ژنرال سر افرازایران بستند و در جنگی که مقدونی ها چیرگی نفری داشتند آریو برزن و یاران میهن خواهشان یکا یک بر زمین افتادند تا هر زمان که ما دشتی از لاله را ببینیم به یاد آن دلیران و همه ی جان باختگان درراه ایران باشیم وبه احتذرام همه ی شهیدان رنگ زیبای سرخ را بر پر چم بیفزاییمیاد آریوبرزن های این دیار گرامی راهشان پاینده

چو ایران نباشد تن من مبادبر این بوم و بر زنده یک تن مباد

آریو برزن و مردانش ۹۰ سال پس از ایستادگی لِیونیداس در برابر ارتش خشایار شا در ترموپیل ، که ان هم در ماه اوت روی داد مقاومت خود را به همانگونه در برابر اسکندر آغاز کرده بودند که مورخان برای آن فصلی تحت عنوان "آریو برزن لست ستند " باز کرده اند ، فصلی که خواندن آن مخصوصا برای هر ایرانی میهن دوست غرور افرین و هیجان انگیز است . اما فرق میان مقاومت لِِیو نیداس و ایستادگی آریو برزن در این است که یونانیان در ترمو پیل ، در محل بر زمین افتادن لیونیداس ، یک پارک و بنا یادبود ساخته و مجسمه او را بر پا داشته و اخرین سخنانش را بر سنگ حک کرده اند تا از او سپاسگزاری شده باشد ، ولی از آریو برزن ما جز چند سطر ترجمه از منابع دیگران اثری در دست نیست . اینک خوب است که سازمان میراث فرهنگی سپاس از ژنرال آریو برزن را سرلوحه برنامه های خود قرار دهد . اگر به فهرست در آمد های توریستی یونان بنگریم خواهیم دید که بازدید از بنای یادبود و گرفتن عکس در کنار مجسمه لیونیداس برای دولت یونان هر سال صدها میلیون دلار درآمد گردشگری داشته است.

منبع: متن بالا برگرفته از روزنامه شرق مورخ پنجشنبه ۲۲/۵/۸۳ به قلم دکتر نوشیروان کیهانی زاده است.

سورناسرداربزرگ اشکانی

سورنا یکی از سرداران بزرگ و نامدار تاریخ ایران در زمان اشکانیان است که سپاه ایران را در نخستین جنگ با رومیان فرماندهی کرد و رومی ها را که تا آن زمان در همه جا پیروز بودند، برای اولین بار با شکستی سخت و تاریخی روبرو کرد.

سورنا از خاندان سورن یکی از هفت خاندان معروف ایرانی (در زمان اشکانیان و ساسانیان) بود. سورن در زبان فارسی پهلوی به معنی نیرومند است.

ژولیوس سزار، پمپی و کراسوس سه تن از سرداران و فرمانروایان بزرگ روم بودند که سرزمینهای پهناوری را که به تصرف دولت روم در آمده بود، به طور مشترک و تحت عنوان کنسول اداره می کردند. آنها در سوم اکتبر سال56 پیش از میلاد در جلسه لوکا تصمیم حمله به ایران را گرفتند.

کراسوس فرمانروای بخش شرقی کشور روم آن زمان یعنی ، آسیای صغیر( ترکیه و سوریه امروزی) بود و برای گسترش دولت روم در آسیا، رویای پیروزی برایران، فتح ایران و سپس گرفتن هند را در سر می پروراند . وی فاتح جنگ بردگان و اسپارتاکوس سردار قدرتمند انقلاب بردگان بود.

کراسوس (رییس دوره ای شورای کنسولی) با سپاهی شاملبیش از ۴۰هزار نفر از لژیونرهای ورزیده روم که خود فرماندهی آنان رابرعهده داشت به سوی ایران روانه شد و ارد اول پادشاه اشکانی، سورنا سردار نامی ایران را مامور جنگ با کراسوس و دفع یورش رومی ها کرد.

نبرد میان دو کشور در سال53 پیش از میلاد در جلگه های میان رودان و در نزدیکی شهر حران یا کاره روی داد. بر اساس روایات تاریخی، قبل از آغاز جنگ سورنا پیامی را برای کراسوس فرستاد و کنسول روم در جواب گفت : پاسخ تو را در پایتخت ایران می دهم.

سورنا در جواب کراسوس پیام داد: اگر در کف دست من مویی می بینی ، پایتخت ایران را نیز خواهی دید.

درجنگ حران، سورنا با یک نقشه نظامی ماهرانه و به یاری سواران پارتی که تیراندازان چیره دستی بودند، توانست یک سوم سپاه روم را نابود و اسیر کند.

کراسوس و پسرش فابیوس دراین جنگ کشته شدند و تنها تعداد اندکی از رومی ها موفق به فرار گردیدند.روش نوین جنگی سورنا، شیوه جنگ وگریز بود.

این سردار ایرانی را مبتکر جنگ پارتیزانی (جنگ به روش پارتیان) در جهان می دانند. ارتش او شامل زرهپوشان سوارکار، تیراندازان ورزیده، نیزه داران ماهر، شمشیرزنان دلیر و پیاده نظام همراه با شترهایی با بار آذوقه، آب و مهمات بود.

جنگ حران که نخستین جنگ بین ایران و روم به شمار می رود، دارای اهمیت بسیاری در تاریخ است زیرا رومی ها پس از پیروزیهای پی درپی برای اولین بار در جنگ شکست بزرگی خوردند و این شکست به قدرت آنان در دنیای آنروز سایه افکند و نام ایران را بار دیگر در جهان پرآوازه کرد و نام دولت پارت و شاهنشاهی اشکانی را جاودانه ساخت.

پس از پیروزی سورنا بر کراسوس و شکست روم از ایران، دولت مرکزی روم دچار اختلاف شدید شد. پس از این جنگ نزدیک به یک قرن، رود فرات مرز شناخته شده بین دو کشور گردید و مناطق ارمنستان و آسیای صغیر (ترکیه، سوریه، عراق) تبدیل به ایالاتی از ایران شدند.

سورنا پس از شاه مقام اول کشور را داشت. وی ارد را به تخت سلطلنت نشانید و به سبباصالت خانوادگی در روز تاجگذاری شاهنشاه ایران کمربند شاهی را به کمر پادشاه بست. او به هنگام گرفتن شهر سلوکیه نخستین کسی بود که برفراز دیوار دژ شهررفت و با دست خود دشمنانی را که مقاومت می کردند بزیر افکند.

سورنا در این هنگام بیش از30 سال نداشت.اما متاسفانه سورنا هیچ بهره ای از پیروزی بزرگ خود نبرد. ارد شاهنشاه اشکانی ناجوانمردانه بجای قدردانی، سپهسالار دلاور ایرانی را به قتل رساند.

سورنا در زمان پادشاهی اشک سیزدهم، ارد اول اشکانی، سپاه ایران را در نخستین جنگ با رومیان (نبرد حران) فرماندهی کرد و رومیان را که تا آن زمان در همه جا پیروز بودند، برای اولین بار به سختی شکست داد. در این جنگ کراسوس، پسرش و بیشتر سربازانش نابود شدند که این یکی ازبزرگ ترین شکست رومی ها از ایرانیان در طول تاریخ بوده است.کراسوس که قصد داشت به تقلیداز اسکندر، ایران و هند را فتح کند، از سورنا، سردار ایرانی، شکست خورد و خود و اغلب سربازانش کشته شدند.

آرتمیس دلاوربانوی ایرانی

یکی ازبانوان این سرزمین که درتاریخ نام وآوازه بسیاری دارد.آرتمیس است.
نخستین فرمانده زن درنیروی دریایی درجهان می باشد.
ژنرال آرتمیس درجنگ سالامیس فرمانده نیروی دریایی ایران بود.
وی آنچنان می جنگید که حتی دشمنان اوراتحسین می کردند.تاجای که هردوت ازآرتمیس سخن رانده واوراگرامی داشته اند.
هردوت ازسرداران ایرانی آنچه که بایستنی است نام نمی برد.اماازنام دلاوربانوی این سرزمین نمی تواندبگذرد.
کارهای آرتمیس اورابه شگفتی وامی داردکه چطورمقابل یونانیان ایستاده است.
آرتمیس درانجمن بزرگان ولشگریان خشایارشاه نقش برجسته ای داشت.وهمه به سخنان گوش فرامی دادند.
ژنرال آرتمیس شیرزنی بودکه ازمرگ هراسی نداشت.وتمام فرماندهان آرتش خشایارشاه می دانستند که اوشایسته فرمانده نیروی دریایی است.
یکی ازنبوغ این دلاورپهلوان،گذراندن سوارنظام خشایارشاه ازتنگه داردانل می باشد.
اوازکنارهم قراردادن کشتی ها به عنوان پل های متحرک استفاده کردتاسوارنظام خشایارشاه ازاین تنگه عبورکنند
آرتمیس فرمانده ی نیروی دریایی آن روزگارخشایارشاه درسال(۴۸۰پ.م)بود
ودرجنگهای ایران ویونان حضورچشمگیری داشته است.
فکرنمی کنم پس ازگذشت۲۵۰۰سال درجهان زنی به فرماندهی نیروی دریایی منسوب شده باشد
بهتربگویم آفریدگارهنوزشیرزنی چون آرتمیس رابه جهان نداده است

یاران(صحابه)ایرانی پیامبر(ص) –بخش دوم

روابط فرهنگی ایرانیان و اعراب

با گذشت روزگار کم و بیش ایرانیانی نیز به عمق جزیره العرب راه می یافتند، چه در قالب لشکریان کمکی و ناظر سپاهیان لخم، چه به عنوان بازرگان و چه در هیأت مبلغ زرتشتی، مانویت و مزدکیه در اواخر دوران ساسانی.

وجود آتشکده های زردشتی را نیز به ویژه در یمن بر این فهرست باید افزود. چه بسا که برخی از گروندگان گرایشهای عرفانی نیز که ریشه در کیش مهر داشتند و متأثر از مانویان بودند؛ در این سرزمین گسترده و مستعد خلوت گزینی راه یافته بودند که موجبات افزایش ارتباط های متنوع ایرانیان و تازیان را فراهم می آوردند .

گرایش جمعی از قبیله بنی تمیم به دین زرتشت و گروهی از قریشیان به آیین مانی و وجود عده ای مزدکی در مکه، تایید کننده همین ادعاست.1

همچنین تا چند سال پیش تکه سنگ های خردشده از آناهیتا (فرشته آب و پاکیایرانیان) در کناره حوض زمزم قرار داشت، که در بازسازی جدید محوطه خانه خدا ازمیان رفت2.

پارسیان بدین عقیده که روح هرمز (اهورامزدا) در کعبه حلول نموده، آنرا تقدیس می نمودند و به حج این خانه می آمدند. 3

دکتر رضا مرادی غیاث آبادی در تارنمای پژوهش های ایرانی چنین می نگارد:

ایرانیانِ پیش از اسلام، علاوه بر اینکه هر ساله به طواف کعبه می رفته اند، هدایا و پوشش هایی را نیز برای کعبه می فرستاده اند و بازسازی و مرمت آنرا به عهده می گرفته اند. به ویژه که شمار فراوانی از ایرانیان، ساکن شبه جزیره بوده اند و به قول محمد پور احمد مَقْدِسی شمار بازرگانان، صنعتکاران و کشتی سازان ایرانی در کرانه های دریای سرخ به اندازه ای فراوان بوده که زبان غالب در آنجا، زبان فارسی بوده است. ۴

<< ارزقی>> از گروه هیربدانی یاد می کند که مقیم شهر مکه بوده اند. یکی از آنان به نام <<مهر>> در آنجا خواندن و نوشتن آموزش می داده و کوچه ای در مکه به نام او کوچهٔ <<مهر>> نامیده می شده است. ۵

حتی<< جلیل اخوان زنجانی>> این گمان را پیش کشیده است که واژه <<تازی>> دلالت بر اعراب نمی کند و منظور از تازیان یا تاجیان/ تاجیکان، ایرانیان ساکن شبه جزیره بوده است.۶

در بارهٔ ساخت کعبه به دست ایرانیان، روایت های جالبی از ابوالفرج اصفهانی در <<الاغانی>> در دست است: او آورده است که ابن مسجع (موسیقیدان بزرگ ایرانی که در شبه جزیره به بردگی گرفته شده بود و کسی بود که نغمه های موسیقی ایرانی را بر نغمه ها و الحان عربی توافق و تطبیق داد) آوازی را به عربی در نزد خواجه خود خواند. خواجه پرسید که این آواز را از که آموختی؟ و ابن مسجع گفته بود که از <<ایرانیانی که مشغول ساختن کعبه هستند>>. ۷

عدی بن زید از بزرگترین شاعران عرب جاهلی فارسی را به خوبی آموخته بود، به عربی نیز نوشتن می دانست و چون آداب شهریاران و بزرگان ایرانی مانند شکار، سواری، چوگان بازی و رسوم دربارشاهی را نیز فراگرفته بود توانست به نزد خسرو ایران راه یابد.

از دیرباز از قرن چهارم پیش از میلاد (هخامنشیان، اشکانیان و ساسانیان) سرزمینهای گسترده ای چون <<بادیة الشام>>، <<فلسطین>> و <<لبنان...>> که مسکن اقوامی سامی بود، زمانی چند در زیر فرمانروایی تسلط ایرانیان قرار داشت؛ گرچه جنگ های پی درپی ایرانیان با یونانیان و دیگر کشورهای زورمند گاهی اجازه نمی داد که این تسلط همیشگی باسد؛ تا اینکه در عصر ساسانیان (۲۲۶ـ ۶۴۰)ساکنان پیرامون فرات به ویژه تازیان شهر نیرومند و بسیار مشهور حیره توانستند مدت پنج قرن به یاری شاهان ایرانی و حمایت ایشان بر تمام اعراب شرق جزیرة العرب حکمرانی کنند. این شهر نیم ایرانی نیم عرب (به عنوان بخشی از سرزمین ایران زمین) به صورت یکی از بزرگترین مراکز ادب تازی و بهترین میدان آمیزش عرب و ایرانی در آمدو علاوه بر عدی پسر زید شاعرانی بزرگ چوناعشی،طرفه، متلمس،عبید بن الابرص،عمرو بن کلثوموحارث بن حلزهو گروهی دیگر بدان جای روی آوردند.

وجود واژه های متعدد فارسی در دیوان اعشی نمایشگر اینآمیختگی است.

حتی دانشمندان تازی بر این عقیده اند که هنر نگارش نیز از این شهر به جهان عرب نفوذ کرد و انتشار یافت. ۸

این همه موجب می شد پاره ای گفتار، کردار و پندار آنها به گونه ای در قرآن و احادیث اسلامی بازتاب یابد که گاه تحسین شده و گاه از آن بازداشته شده است و اینها نشان می دهد که ایرانیان در محیط وحی زندگی می کردند.

از آن جمله می توان به موارد زیر اشاره کرد:

آنها به احترام یکدیگر از جا برمی خاستند؛ چنان که پیامبر (ص) فرمود : <<ایرانیها در بزرگداشت به یکدیگر از جا بر می خیزند.>> ۹

به همدیگر دست می دادند ، چنان که روزی که حضرت با یکی از یارانش دست داد، او گفت: <<همچون عجم ها (ایرانیان) رفتار کردیم .>>

دست بزرگان خود را می بوسیدند و حضرت در مراجعه با مردی که خواست چنین کند، دست خود را کشید و فرمود: << این چه کاری است؟ این کاری است که ایرانیها با پادشاهانشان می کنند و من پادشاه نیستم. من مردی از خود شما هستم.>>

یا <<کاری که ایرانیها با شاهانشان می کنند با من مکن.>> ۱۰

ایرانیان به دنبال فرمانروایان خود می دویدند که امام علی (ع) ایشان را از این کار بازداشت. ۱۱

ایرانیان به هنگام نامه نگاری در صورتی نامه رسمی را میپذیرفتند که مُهر شده باشد . از این رو هنگامی که حضرت پیامبر (ص) خواستند نامه ای برای ایرانی ها بفرستند، به ایشان (ص)گفتند: <<آنها نامه را نمی پذیرفتند، مگر آنکه مهر شده باشد.>> حضرت (ص) مهری برگزید و رویش نوشتند: <<محمد رسول الله>>. ۱۲

ایرانیان بر قهرمانها جامه اُسواران -پوششی که بعدها در اروپا شوالیه ها برگزیدند- می پوشاندند؛ چنانکه وقتی قریشیان خواستند کاری متهورانه کنند و داوطلبی پیدا شد او را این گونه دلگرم ساختند که: << تور ا سوار می کنیم؛ همان گونه که ایرانی ها با قهرمان هایشان می کنند.>> ۱۳

با برخی از داستانها و افسانه های ایرانی نیز آشنایی داشتند؛ به طوری که <<نضر بن حارث... سفر کردی به دیار عجم و در زمین عجم اخبار پیشینیان، قصه رستم و و اسفندیار و امثال ایشان را بخرید و قریش را گفت: محمد آنچه می گوید از قصه پیشینیان - چون عاد و ثمود - همچنان است که من به شما آوردم از اخبار رستم و اسفندیار و اکاسره. و قریش همه روی به وی آوردند و آن قصه های عجم می شنیدند. ۱۴

نوروز و مهرگان را جشن می گرفتند؛ هدیه می دادند و برای فرمانروایان هدیه می بردند .

در مدینه این دو روز را جشن می گرفتند؛ در نوروز همانند ایرانیها به هم آب می پاشیدند و به هم تخم مرغ می دادند. (کاری تا چند سال پیش هم مرسوم بود.)

یک بار نعمان پسر مرزبان - نیای ابوحنیفه - در نوروز برای امام علی (ع) فالوذج (پالوده) هدیه برد؛ حضرت (ع) فرمود: <<نوروزونا کل یوم = هر روز را برای ما نوروز کنید.>> و گفته می شود چون این کار را در مهرگان کرد؛ امام (ع) فرمودند: <<مهر جونا کل یوم = هر روز را برایمان مهرگان کنید.>> ۱۵

وقتی عطسه می کردند با واژه های پارسی سره ]و نه عربی[ به هم می گفتند: <<زی هزار سال!>>.

همانند ایرانی ها بر فرشهای با نقش و نگار و پیکر مینشستند؛ شیرینی ایرانی با آرد و عسل و روغن درست می کردند که خبیص می نامیدند و چون به حضرت (ص) تعارف کردند، از آن میل فرمود. عبدالله بن عمر خوردن آن و شیرینی دیگری به نام الخشکنانج (خشک نان) را برای مردم بی اشکال می دانست.

گل نرگس را دوست داشتند و می بوییدند که <<آن گل سرسبد ایرانیان است>>

زبان فارسی نیز رواجی بسیار داشت که آثارش در گفتارهای منسوب به حضرت (ص) نمایان است، از جمله آنجا که خطاب به سلمان فارسی فرمودند: <<یا سلمان! اشکم تو درد؟>>

یا به ابوهره فرمود: <<اشکنب درد؟>>

یا به هنگامی که نوه خردسالش امام حسن (ع) خرمای صدقه در ذهان کرده بود، به زبان پارسی گفتند: <<کخ کخ !>>

در دعوت جشن عروسی جابر پسر عبدالله هم حضرت (ص) خطاب به یاران فرمودند : <<برخیزید، فقد صنع جابر سورا = که جابر سوری برپا کرده.>> ۱۶

پایه های نگاشته:

۱- هوانسیان، ریچارد و دیگران (۱۳۸۱) حضور ایرانیان در جهان اسلام، برگردان: فریدون مجلسی، تهران: مرکز بازشناسی اسلام وایران.

۲- شریعتی، علی (۱۳۸۸) بازشناسی هویت ایرانی اسلامی، تهران: انتشارات الهام

۳- حسینی دستی، سید مصطفی (۱۳۶۹) المعارف و المعاریف (جلد هشتم، ص ۵۲۳)، قم: بی نام

۴- المقدسی، شمس الدین محمد بن احمد (۲۰۰۳) احسن التقاسیم فی معرفه الاقالیم، ویراستار: محمد امین ضنّاوی، بیروت: دارالکتب العلمیه.

۵- ارزقی، ابوالولید محمد پور عبدالله پور احمد (۱۳۶۸) اخبار مکه، برگردان: محمود مهدوی دامغانی، تهران: چاپ و نشر بنیاد

۶- زنجانی، جلیل اخوان (۱۳۸۴) رصد و تاریخ گذاری در ایران، : انتشارات بهمن برنا.

۷- سامی، علی (۱۳۶۵) نقش ایران در تمدن اسلامی، شیراز: انتشارات نوید.

۸- آذرنوش، آذرتاش (۱۳۴۸) واژه های فارسی در قرآن و تفسیر البیان شیخ طوسی، یادنامه شیخ طوسی، به کوشش محمدمهدی واعظ زاده خراسانی، مسهد: دانشکده الهیات

۹- عاملی، حر (۱۴۱۴) وسایل الشیعه، قم: موسسه آل البیت لاحیاء التراث؛ جلد ۱۱، ص ۲۲۷

۱۰- مجلسی، محمدباقر (۱۹۸۳) بحارالانوار، بیروت: موسسه الوفا؛ جلد ۷۳، ص ۶۳٫

۱۱- شریف رضی (۱۳۶۸) نهج البلاغه، برگردان: جعفر شهیدی، تهران: سازمان انتشارات و آموزش انقلاب اسلامی؛ کلمات قصار: ۷۳٫

۱۲- ابویعلی، احمد بن علی (بی تا) مسند ابی یعلی، بی جا: دارالمامون للتراث.

۱۳- واقدی، محمد بن عمر (۱۹۸۴) المغازی، بی جا: انتشارات عالم الکتب.

۱۴- میبدی، ابوالفضل (۱۳۷۱)کشف الاسرار و عده الابرار، تهران: انتشارات امیرکبیر.

۱۵- ندیم، محمد بن اسحاق (بی تا) فهرست ابن ندیم، بی جا؛ ص۲۵۵٫

۱۶- یزدان پرست، حمید (۱۳۸۹) یاران ایرانی پیامبر (ص)، تهران: اطلاعات سیاسی اقتصادی، شماره ۲۷۹ - ۲۸۰، آذر ودی ۸۹٫

یاران(صحابه)ایرانی پیامبر(ص)–بخش پنجم

یاد یاران (واپسین بخش)

۳۳- رُشید الفارسی . ابوعبدالله رُشَید الفارسی در جنگ اُحد شرکت کرد و مردانه بر مشرکان تاخت و چون ضربه می نواخت، می گفت : <<بگیر که من جوان ایرانی ام!...>>

۳۴- زید الدیلمی؛ وابسته سهم بن مازن عرب بود .

۳۵- سالم؛ آزاد شده ابی حذیفه. از پیشگامان مسلمان و در شمار نخستین مهاجران است.

زرکلی می نویسد : او فارسی تبار بود و هنگامی که عمر به دست یک ایرانی (فیروز ابولولو) زخمی شد، در ماجرای شورا گفت : <<اگر سالم زنده بود، شورا تشکیل نمی دادم.>> یعنی لباس خلافت زیبنده او بود. ابن اثیر می نویسد : <<او از اهالی استخر فارس و از فضلای صحابه و موالیان و از کبار ایشان یکی از معدود مهاجران بود.>>

وی در جنگ یمامه شهید شد. از پیشگامان نخستین (السابقین الاولین) و از عارفان به قرآن بود. چه روایت شده پیامبر (ص) درباره اش فرموده: <<خذو قرآن من اربعه: من ابن مسعود و اُبّی بن کعب و معاذبن جبل و سالم مولی حذیفه : قرآن را از چهار نفر بیاموزید:... سالم وابسته حذیفه.>>

۳۶- سعد بن بالویه الفارسی؛ وی از کسانی است که در نابودی اسود عنسی دست داشت.

۳۷- مهران؛ آزاد شده پیامبر (ص). نامش را سفینه (پسر فروخ) هم گفته اند . تبارش ایرانی بود. ام سلمه (همسر گرامی پیامبر ص) او را خرید و آزادش کرد، به این شرط که خدمتگزار پیامبر (ص) باشد.

این سخن از اوست: بنی امیه شاهند از بدترین شاهان. هم چنین سعید بن جمهان حدیثی درباره آینده خلافت از مهران سفینه از پیامبر (ص) روایت می کند.

۳۸- سکینه؛ ابوحاتم رازی از حسن بن عبید از جدش سکینه این حدیث بسیار معروف را روایت می کند که: << لو انُ الدین معلق بالثریا... اگر دین و آیین در ستاره پروین باشد، ایرانیان به آن دست خواهند یافت.>> سکینه گوید: پیامبر (ص) به من سفارش کرد که: <<هرگز چیزی از کسی نخواهم.>>

۳۹- سلمان فارسی؛ به او سلمان بن الاسلام و سلمان الخیر (نیکو) هم می گویند. تبارش از رامهرمز بود و گفته شده اصفهان یا کازرون. نامش روزبه (مابه یا بهبود) و از بزرگ زادگان ساسانی بود. هنگامی که شنید پیامبر (ص) برانگیخته شده به جستجو برخاست که اسیر شد و فروختندش و به مدینه افتاد و مسلمان شد. در جنگ خندق و دیگر جنگهای پس از آن شرکت داشت و با نظریه های جنگی پیشرفته و استراتژیک ایرانی خود (مانند کندن خندق و ساخت منجلیق) باعث پیروزی مسلمانان گشت.

پیامبر گرامی (ص) او را از خاندان خود دانست (سلمان منا اهل البیت). همچنین درباره او فرمودند: خداوند از میان یارانم، ۴ کس را دوست دارد و سلمان را هم درشمار آورد. گفته اند وصی عیسی (ع) را دریافت. سلمان از چند یار معدود و بسیار نزدیک امام علی (ع) بود که تا واپسین لحظه ای که علی (ع) مجبور به بیعت نشد، با ابوبکر بیعت نکرد. وی در خاکسپاری حضرت فاطمه (س) دخت گرامی پیغمبر (ص) هم همکاری داشت.

زندگانی بس دراز داشت و در زمان خلافت عمر، فرماندار مدائن شد. او سهمیه اش از بیت المال را می بخشید و از دسترنج خود می خورد. سلمان در همانجا درگذشت، امام علی (ع) بر وی نماز گزارد و در نزدیکی مدائن (تیسفون پایتخت ۹۰۰ ساله ایران اشکانی و ساسانی) در شهری به نام سلمان پاک در خاک عراق کنونی به خاک سپرده شد. ۳

۴۰- سیاه الفارسی؛ مدائنی می گوید سیاه و اسواران (سواره نظام ساسانی) با ابوموسی مسلمان شدند...

۴۱- شقران مهران؛ گفته می شود که حضرت (ص) او را از عبدالرحمان بن عوف خرید و آزادش کرد. شقران روایت می کند که پیامبر (ص) هنگامی که رهسپار خیبر بود، نمازش را نشسته بر مرکب و به اشاره خواند. وی در وقت خاکسپاری حضرت (ص)، هوله ای را که ایشان را در آن پیچیده بودند، گرفت و در قبر دفن کرد. و همو در شستن پیکر مطهر آن حضرت (ص) به علی بن ابی طالب (ع) یاری می کرد.

گفته می شود او از دهقان زادگان ری بود. طبری می نویسد: برخی او را پارسی نژاد گفته اند، و آنگاه نسبش را چنین برمی شمرد: پسر حول، پسر مهربود، پسر آذرجشنس[آذر گشنسب]، پسر مهربان، پسر فیران[پیران]، پسر رستم، پسر فیروز، پسر مای، پسر بهرام، پسر رشتهری.

۴۲- شهر بن باذام الفارسی؛ پیامبر (ص) او را پس از در گذشت پدرش، بر صنعا گمارد. داستانش پیش از این آمد.

۴۳- عامربن شهر الهمدانی؛ ابن عباس گوید: عامر نخستین کسی بود که به مخالفت با اسود عنسی برخاست. عامر بن شهر یکی از کارگزاران پیامبر (ص) در یمن بود که داسانش گفته شد.

۴۴- عبدالرحمن الازرقی الفارسی؛ او پدر عقبه است که در نبرد احد دلاوری ها کرد.

۴۵- عقبه الفارسی؛ وی وابسته جبر بن عتیک انصاری بود. ابن اسحاق گوید که در جنگ احد شرکت جست و بر یکی از مشرکان ضربه ای نواخت و گفت: بگیر از جوانی ایرانی.

۴۶- دیلم بن هوشع؛ او همان کسی است که به پیامبر (ص) گفت: ما در سرزمین خنکی به سر می بریم و...

۴۷- عبدالرحمان بن نعمان؛ وی پسر نعمان بن بزرج (بزرگ) از ساکنان سبا (یمن) است که در زمان پیامبر مسلمان شد.

۴۸- عبدالله بن فیروز الدیلمی؛ او را در شمار اصحاب آورده اند. پدرش هم که صحابی مشهوری است. این حدیث از او روایت شده است: <<هرکس در نماز قل هوالله بخواند، بیزارنامه از آتش برایش نوشته می شود>>

۴۹- ضحاک؛ پسر دیگر پیروز (فیروزالدیلمی) است.

۵۰- عبدالله بن نعمان؛ نعمان پسر بُزرج (بزرگ) بود. آنگاه که فرستاده پیامبر (ص) به یمن آمد و مردم را به اسلام فراخواند، در خانه دو خواهر عبدالله اقامت کرد. آن دو نخست ایمان آوردند و کس نزد برادرشان عبدالله فرستادند، او نیز مسلمان شد .

۵۱ و ۵۲- دختران نعمان؛ خواهران عبداله اند که شوربختانه نامشان در دسترس نیست.

۵۳- فیروز الثقی؛ پسرش سعید بن فیروز روایتی از او نقل کرده است. فیروز (پیروز) هم که نامی ایرانی است.

۵۴- فیروز الدیلمی؛ از اُسواران (سواره نظام ساسانی) ایرانی بود که خسرو [نوشیروان دادگر] برای جنگ با حبشه فرستاده بود و خدمت پیامبر (ص) شرفیاب شد. پسرش می گوید: پدرم از پیامبر (ص) سخنی را درباره ازدواج نقل کرده است که...

او اسود عنسی را کشت و در زمان خلافت عثمان و گفته می شود معاویه، در یمن درگذشت.

۵۵- قاسم ابوعبدالرحمن الشامی؛ وابسته معاویه بن مالک بن عوف بود که در جنگ اُحد ضربه شمشیری نواخت و گفت: <<خذها و ان الغلام الفارسی.>>

۵۶- قباث بن رستم؛ برخی مانند بخاری او را در شمار اصحاب آورده اند.

۵۷- قیاث بن أشم؛ بغوی نام او را به درستی آورده است.

۵۸- قیس بن وهرز الفارسی؛ وی هم پیمان انصار بود و در کشتن اسود عنسی همکاری داشت . او را از آزادگان (احرار، آریاییان) به شمار آورده اند. با حکم بن عمر غفاری راهی خراسان شد و برگشت و دوباره رفت و در بلخ خراسان نشیمن گزید و آنجا نوادگانی دارد.

نام پدرش وهرز بود. وهرز فرمانده ایرانیانی (احرار= آریاییان، آزادگان) بود که از سوی انوشیروان دادگر پادشاه ساسانی همراه با یوسف بن ذی یزن با حبشه جنگیدند.

۵۹- قیس بن یزید؛ ابوالسحاق او را در شمار مردم بلخ خراسان آورده و از نوادگانش روایت شده که او نزد پیامبر (ص) رفت و مسلمان شد و بیعت کرد و پیغمبر (ص) نوشتاری برایش نوشت و عصایی به او بخشید. او نزد خویشاوندانش رفت و آنها را به اسلام فراخواند.

۶۰- کیسان؛ آزاد شده پیغمبر (ص) بود.

۶۱- ماناهه الفارسی؛ ابن حجر نامش را نوشته است.

۶۲- یفودان؛ محمد بن یفُدیدویه الهروی است. ابن یاسین در تاریخ هرات از مروانشاه زنجانی از احمد جرجانی نقل می کندکه یفودان (پسر یفدیدویه) گفت: من به دست پیامبر (ص) اسلام آوردم. و این حدیث را از پیغمبر (ص) از او روایت می کند که: <<هرگاه نیایش کم شود، بلا از آسمان فرود آید و هرگاه فرمانروا ستمکار شود، باران از آسمان نخواهد بارید.>>

۶۳- مرکبود الفارسی؛ از باشندگان سرزمین یمن بود که در زندگانی پیامبر (ص) مسلمان شد.

۶۴- عطاء؛ پسر مرکبود و اولین کسی بود که در صنعا قرآن آموخت، او از نخستین کسانی بود که قرآن را در یمن گرد آورد.

۶۵- مهران؛ آزاد شده پیامبر (ص) بود. عطاء پور سائب گوید: از آزاد شده پیامبر (ص) به نام مهران شنیدم که آن حضرت (ص) فرمودند: آزاد شده هر قومی از آنها است.

۶۶- نعمان بن برزج الیمانی؛ داستانش را در جای دیگر آوردیم. نعمان بن برزج در صنعا زندگی می کرد. پیامبر (ص) را درک کرد، گرچه موفق به دیدارش نشد. در زمان عمر به شام رفت. گفته اند او سی سال به آیین زرتشتی و صد سال مسلمان زیست و در زمان خلافت عبدالملک بن مروان در گذشت.

واقدی می گوید: وبر بن یحنس نخستین کسی بود که از مدینه به صنعاء نزد الابناء (ایرانیان) رفت و بر دختران نعمان بن بزرگ وارد شد. هر دو دختر مسلمان شدند و کس نزد برادرشان عبدالرحمان فرستادند و او هم مسلمان شد، همین طور فیروز دیلمی و مرکبود دیلمی.

۶۷- هرمز؛ آزاد شده پیامبر (ص).

۶۸- الهرمزان الفارسی؛ از شاهان [شاهزادگان یا استانداران] ایران بود که به هنگام جنگ اسیر شد و اسلام آورد و در مدینه سکنی گزید. از عبدالله بن شداد روایت شده که پیامبر (ص) نامه نوشت: الی الهرمزان من محمد رسول الله، تو را به اسلام فرا می خوانم، مسلمان شو تا تندرست بمانی.

۶۹- هرمز بن ماهان الفارسی؛ مردی ایرانی بود. می گفت: نزد پیامبر رفتم و به دستش اسلام آوردم و مرا در لشکر مسلمانان قرار داد.

۷۰- یزداد الفارسی؛ یزداد بن فساءة الفارسی ازپیامبر (ص) حدیثی روایت کرده است.

۷۱- یزید بن بهرام؛ ابن حبان او را در شمار اصحاب آورده است. او در تبوک نزد پیامبر (ص) رفت.

۷۲- مهران؛ پدر میمون الجزری. بخاری نامش را در شمار یاران پیامبر (ص) آورده است. الجزر نام عربی میان رودان (بین النهرین) است که در زمان شاهنشاهی ساسانی سورستان و دل ایرانشهر خوانده می شد.

۷۳- ابوضمیره؛ نامش روح بن شیرزاد بود از فرزندان گشتاسب، که می گویند ام سلمه همسر پیامبر (ص) خرید و آزادش کرد. پیامبر (ص) برای خاندانش چیزی نوشت و به مسلمانان سفارش کرد با آنها به نیکی رفتار کنند. او از نیاکان حسین بن عبدالله بن ضمیره است و این نوشته در میان آنهاست و حسین بن عبدالله آن را به خلیفه مهدی عباسی نشان داد و او آن را بوسید و بر چشم نهاد و سیصد دینار به حسین داد ولی او تنها سه دینار برداشت.

طبری تبار او را چنین برمی شمارد: نامش واح، پسر شیرز، پسر بیرویس ( پیرویس)، پسر تاریشمه، پسر ماهوش پسر باکمهیز (پاک مهیز)بود.

۷۴-انسه بن کردی؛ از ایرانیانی بود که در بدر و احد و همه ی جنگهای دیگر همراه پیامبر (ص)بود و در روزگار ابوبکر کشته شد. کنیه اش ابومسرح یا ابامسروح بود. نام پدرش کردوی بود، پسر اشرنیده، پسر ادوهر، پسر مهرادر (مهرآذر)، پسر کحنکان از فرزندان مهگوار، پسر یوماست.

۷۵- هرمز مولی جعفر؛ یعنی آزاد شده جعفرطیار. از آنجا که جعفر طیار در جنگ تبوک شهید شد بنابراین میتوان هرمز را در شمار یاران آورد.

۷۶- یزید بن مهارخسرو الیمامی؛ پارسی تبار بود. در روایتی آمده که یزید با جامه سپید نزد پیغمبر (ص) رفت و ایشان او را زاهد نامید.

۷۷- مقسم الفارسی؛ طبرانی او را در شمار یاران پیغمبر (ص) آورده است.

۷۸- کیسان؛ آزاد شده پیغمبر (ص)، ممکن است عربی شده کیان باشد.

۷۹- رومان؛ نام او را در بحارالانوار، مناقب آل ابی طالب و شرح صحیح مسلم نوشته اند.

۸۰- طهمان؛ این نام و چند نام زیرین هم در شمار یاران و اصحاب یاد شده است، که ممکن است لقب برخی کسان یاد شده در شماره های پیش باشد و یا اینکه ایرانیان دیگری باشند که مسلمان شده اند.

۸۱- میمون؛ به معنی فرخنده و خجسته.

۸۲- ربیعه بن الفارسی؛

۸۳- بهران؛

۸۴- ازداد؛

۸۵- مروان؛

۸۶- سیبُخت؛

خوب است در همین جا گفته ابن عالم را بیاوریم که از قول حسن بصری (عارف نامدار) می نویسند: <<رزمندگان بدر ۳۱۳ مرد بودند، هفتاد و خرده ای از مهاجران که از آن میان دوازده نفرشان موالی بودند و مابقی از انصار.>> موالی به معنی دوستان و وابستگان بر ایرانیان گفته می شده است و باید به یاد بیاوریم که جنگ احد پس از بدر روی داد و ممکن است تعداد ایرانیان شرکت کننده در آن بیشتر هم شده باشد.

زیبایی بخش پایان این نوشتار حدیثی از امام جعفر صادق (ع) است که فرمودند:

<<اگر قرآن بر ایرانیان فرستاده شده بود، اعراب بدان ایمان نمی آوردند، اما بر عرب فرستاده شد و ایرانی ایمان آورد، و این است برتری ایرانی (فهذه فضیله العجم)>> ۴

پایه های نگاشته:

۱- یزدان پرست، حمید (۱۳۸۹) یاران ایرانی پیامبر (ص)، تهران: اطلاعات سیاسی اقتصادی، شماره ۲۷۹ - ۲۸۰، آذر ودی ۸۹٫

۲- مطهری، مرتضی (۱۳۶۰) خدمات متقابل اسلام و ایران، قم: دفتر انتشارات اسلامی.

۳- حسینی آشتیانی، محمد (۱۳۴۰) استاندار مدائن یا سلمان فارسی، قم: بی جا

۴- طباطبایی، محمدحسین (۱۳۶۱) تفسیر المیزان، برگردان: محمدباقر موسوی همدانی، تهران: کانون انتشارات محمدی؛ جلد ۱۵، ص ۳۳۲

یاران(صحابه)ایرانی پیامبر(ص)–بخش سوم

واژگان پارسی در قرآن

در این نوشتار تنها به گوشه ای از واژه های پارسی و معرب (فارسیِِ عربی شده = تازیسته) که پروردگار یکتا در قرآن کریم آورده است، اشاره می کنم. لازم به یادآوری است واژگان بسیاری از زبان پارسی به زبان تازی راه یافته است که بررسی آن هاچندین سال پژوهش می خواهد.

(ب.گ = برگرفته از)

۱- استبرق: (برگرفته از استبره، استبرک) دیبای حریر، دیباج (کهف/۲۹)

۲- سجیل: سنگ و گل (هود/۸۴)

۳- کورت: (ب.گ از کور) غروب، غورت، غروب کند (تکویر/۱)

4- مقالید: (ب.گ از کلید) کلیدها، مفاتیح (زمر/۶۳)

۵- اباریق: (ب.گ از آبرگ، آبربز) کوزه ها، ظروف سفالی دسته دار و با لوله برای آب یا شراب (واقعه/۱۷،۱۸)

۶- بیَع: کلیساهای ترسایان (حج/۴۱)

۷-تنور: تنور (هود/۴۲ و مومنون/۲۷)

۸- جهنم(ب.گ از جهنام) دوزخ ( بینه/۵- این واژه۵۹ بار در قرآن به کار رفته است)

۹- دینار: (ب.گ از دنار) پول زر (آل عمران/۶۸)

۱۰- سرادق: (ب.گ از سراپردک) سراپرده، دهلیز (کهف/۲۸)

۱۱- روم: (ب.گ از اروم، هروم) نام سرزمینی که رومیان بر آن حکومت می کردند (روم/۱)

۱۲- سجل: کتاب (انبیاء/۱۰۴)

۱۳- ن: (ب.گ از انون) هرچه خواهی انجام ده (قلم/۱)

۱۴- مرجان: (ب.گ از مورواریت، مارگریت) مروارید (رحمن/۲۲،۵۸)

۱۵- رس: چاه، رود ارس (ق/۱۱ و فرقان/۳۸)

۱۶- زنجبیل: (ب.گ از سنگبیر) گیاهی ست خوش بو (دهر/۱۷)

۱۷- سجین: (ب.گ از سنگ و گل) دائم، ثابت، سخت و نام چاهی در جهنم (مطففین/۷،۸،۹)

۱۸- سَقَر: جهنم، دوزخ (مدثر/۲۶،۲۷)

۱۹- سلسبیل: نرم، روان، میِ خوش گوار، آب گوارا و نام چشمه ای ست در بهشت (دهر/۱۸)

۲۰- ورده: (ب.گ از وارتا) گل، گل سرخ (رحمن/۳۷)

۲۱- سندس: (ب.گ از سندوس) ابریشم، زربفت، دیبا، حریر نازک و لطیف (دخان/۵۳)

۲۲- قرطاس: کاغذ (انعام/۷)

۲۳- اقفال: (ب.گ از کوپال) کلیدها، جمع قفل (محمد/۲۶)

۲۴- کافور: (ب.گ از کاپور) گیاهی خوش بو (دهر/۵)

۲۵- کنز: (ب.گ از گنز) گنج (کهف/۸۱- نه بار تکرار شده است)

۲۶- مجوس: (ب.گ از ماگوش، مگو) گبران، زرتشتی (حج/۸۱)

۲۷- یاقوت: (ب.گ از یاکند) نوعی سنگ قیمتی است. (رحمن/۵۸)

۲۸- مسک: مشک (مطففین/۲۶)

۲۹- هود: قوم هود (شعراء/۱۲۴)

۳۰- یهود: (ب.گ از یهوت) جهودان (بقره/۱۰۷)

۳۱- صلوات: کنشت و کنیسه (حج/۴۱) ۱

۳۲- فردوس: (ب.گ از پارادیز) پردیس،بهشت، بستان (کهف/۱۰۷ - مومنون/۱۱)

۳۳- جناح: (ب.گ از گناه) عمل زشت، معصیت (بقره/۱۵۸ - ۲۵ بار تکرار)

۳۴- زمهریر: (ب.گ از زم، زمستان) شدت سرمای سخت، جای بسیار سرد (انسان/۱۳)

۳۵- فیل: پیل (فیل/۱)

۳۶- کاس: جام، ظرفی که در آن نوشیده شود، کاسه ( صافات/۴۵ - ۶بار)

۳۷- زُور: قوه، نیرو، عقل، رای، شرک، لذت، زور (حج/۳۰ - ۴بار)

۳۸- شُواظ: زبانه آتش، شعله، حرارت، درحال ذوب شدن (رحمان/۳۵)

۳۹- اُسوَه: (ب.گ از آسا) مقتدا، پیشوا، آنچه کسی را با آن تسلی دهند (ممتحنه/۶ و ۴)

۴۰- عبقری: (ب.گ از آبکار) جای نیکو، درخشان، بزرگ قوم، فرش زیبا، لباس فاخر (رحمان/۷۶)

۴۱- زبانیه: (ب.گ از زبانه) نگهبانان دوزخ، دوزخبان، زبانه کشیدن شعله های آتش (علق/۱۸)

۴۲- ابد: (ب.گ از اپت) جاودان (نسا/۵۷ - ۲۸ بار)

۴۳- قمطریر: شدید، سخت، دشوار (انسان/۱۰)

۴۴- نجس: ناپاک، پلید (توبه/۲۸)

۴۵- برزخ: (ب.گ از برزاخو) مانع وحایل بین دو چیز (مومنون/۱۰۰ و رحمن/۲۰)

۴۶- تَبَت: (ب گ از تفتو) نابودشده، قطع شده، تب و تاب یافته (لهب/۱)

۴۷- سخط: خشم گرفتن برکسی، غضب (مائده/۸۰) ۲

۴۸- یس: (ب.گ از یسنا) یاسین، یسنا، نیایش (یس/۱)

۴۹- کتاب: (ب.گ کتا) نوشته (بقره/۲ - بیش از ۲۰۰ بار تکرار)

۵۰- صراط: (ب.گ از سرات) راه، روش (فاتحه/۶ - ۴۵ بار تکرار) ۳

۵۱- جند: (ب.گ از گند) لشکر، سپاه، ارتش (یس/۲۸ - ۲۹ بار تکرار) ۴

۵۲- بیض: (ب.گ از بیج، ویج) تخم، تخم مرغ (صافات/۴۹) ۵

۵۳- ارائک: (جمع اریکه ب.گ از اورند) اورنگ (کهف/۳۱ - ۵ بار تکرار)

۵۴- برهان: (ب.گ از پروهان) دلیل (نسا/۱۷۴ - ۸ بار تکرار)

۵۵- رزق: روزی (بقره/۲۲ - بیش از ۱۰۰ بار تکرار)

۵۶- روضه: (ب.گ از رود) باغ بهشت (روم/۱۵ - ۲ بار تکرار)

۵۷- زرآبی: (ب.گ از زربفت) فرش (غاشیه/۱۶)

۵۸- سراب: سرآب (نور/۳۹ - ۲ بار تکرار)

۵۹- سرابیل: (جمع سربال ب.گ از سربال) شلوار، پوشش (نحل/۸۱ - ۲ بار تکرار)

۶۰- سرمد: (ب.گ از سرآمد) پاینده، جاودان (قصص/۷۱ - ۲ بار تکرار)

۶۱- شی ء: (ب.گ از چی) چیز (بقره/۲۰ - نزدیک به ۳۰۰ بار تکرار)

۶۲- صلیب: (ب.گ از چلیپا) نشانه مسیحیان (نسا/۱۵۷ - ۶ بار تکرار)

۶۳- صهر: (ب.گ از شوهر) ازدواج، خویشاوندی سببی (فرقان/۵۴)

۶۴- ضنک: (ب.گ تنگ) تنگ، باریک (طه/۱۲۴)

۶۵- عفریت: (ب.گ از آفرید) پری، جن (نمل/۳۹)

۶۶- قسوره: (ب.گ از کشورز) شیر درنده (مدثر/۵۱)

۶۷- نمارق: (ب.گ نَمر، نرماک) نرم، بالش (غاشیه/۱۵)

۶۸- هاروت: (ب.گ از هئوورتات) خرداد، از فرشتگان خداوند (بقره/۱۰۲)

۶۹- ماروت: (ب.گ از امرتات) مرداد، از فرشتگان خداوند (بقره/۱۰۲)

۷۰- ورق: برگ (اعراف/۲۲ - ۴ بار تکرار)

۷۱- وزیر: (ب.گ از ویچی) وزیر، دستیار (طه/۲۹ - ۲ بار تکرار) ۶

۷۲- سراج: (ب.گ از چراغ) روشنایی (فرقان/۶۱ - ۴ بار تکرار)

۷۳- سرد: (ب.گ از زرد) زره (سبا/۱۱)

۷۴- مرصوص: (از ریشه رصاص، ب.گ ارچیچ، ارزیر) آهنین (صف/۴)

۷۵- صور: (ب.گ از سور) شیپور (انعام/۷۳ - ۱۰ بار تکرار)

۷۶- مسجد: (ب.گ از مزگت) مزداکده، نیایش گاه (کهف/۲۱ - ۲۸ بار تکرار)

۷۷- محراب: (ب.گ از مهرآوه) جایگاه نیایش و جنگ با اهریمن (آل عمران/۳۷ - ۵ بار تکرار)

۷۸- طری: (ب.گ از تر) تر و تازه (نحل/۱۴ - ۲ بار تکرار)

۷۹ - عرش: (ب.گ از ارش) تخت (اعراف / ۵۴)

۸۰- سنبل: (بقره/۲۶۱ - ۵ بار تکرار) ۷

۸۱- جزیه: (ب.گ از گزیت) مالیاتی که نامسلمانان ساکن در سرزمین های اسلامی باید بپردازند. (توبه/۲۹)

۸۲- حور: (ب.گ از هور) خور، خورشید، زیبا (واقعه/۵۶) ۸

و...

وجود این کلمات به تنهایی نشان دهنده نفوذ گسترده زبان و فرهنگ ایرانیان در جهان آن روز است.

از واژگان مهمتر ، انعکاس پاره ای مشترکات اسلام و آیین ایرانیان در قرآن کریم است؛ مانند کاربرد عبارت بیرون بردن مومنان از ظلمت به نور و یا برعکس آن: <<یخرجهم من الظلمات الی النور>> (بقره / ۱۷ و ۲۵۷، مائده / ۱۶، ابراهیم / ۱ و ۵،) یا برابر نبودن روشنایی و تاریکی (رعد / ۱۶، فاطر / ۲۰، انعام / ۱).

و باز یک نکته جالب، تعبیر عرش (واژه پارسی ارش) در معنی حاکمیت و فرماندهی است که تنها در مورد شاهان به کار می رود؛ چنان که در قرآن مجید افزون بر خداوند ، تنها درباره حضرت یوسف (ع) و ملکه سبا به کار رفته است؛ و دور نیست که این تعبیر از ایرانیان که از دیرباز حکومتی سلطنتی داشته و مرکز کشور همیشه پایتخت نامیده می شده به دیار عربی رفته باشد که هیچگاه حکومت واحدی نداشت.

آیه شریفه <<استَوی َ عَلَی العَرش ِ>> (اعراف / ۵۴، یونس / ۳، رعد / ۲، طه / ۵، فرقان / ۵۹، سجده / ۴، حدید / ۴) که درباره پروردگار یکتا است نیز بدین صورت به دست آیت اله مشکینی به پارسی برگردانده شده است: بر تخت فرماندهی عالم و مالکیت عالم هستی استوار شد. ۹

می توان به کارگیری واژه آتش در سوره طه آیه های ۹ به بعد <<إِذْ رَأَى نَارًا فَقَالَ لأهْلِهِ امْکُثُوا إِنِّی آنَسْتُ نَارًا لَعَلِّی آتِیکُمْ مِنْهَا بِقَبَسٍ أَوْ أَجِدُ عَلَى النَّارِ هُدًى، فَلَمَّا أَتَاهَا نُودِیَ یَا مُوسَى، إِنِّی أَنَا رَبُّکَ >> هم به آن افزود که دکتر محمدعلی اسلامی ندوشن به آن اشاره کرده است. ۱۰

کاربرد واژه های پارسی نماز و روزه در برابر صلات و صوم نشان دهنده وجود آن ها در آیین ایرانیان پیش از اسلام و نمادی از این مشترکات است.

نکته دیگری که در قرآن کریم سخت شایان درنگ است و با فرهنگ ایرانی مشابهت کامل دارد؛ آغاز شدن تمامی سوره ها - جز یکی - با نام خدا (بسم الله ...) است که در هیچ یک از کتب پیشین سابقه ندارد؛ اما ایرانیان از دیرباز چنین می کردند و <<پَت نام یزدان = به نام خدا>> می گفتند. شاهنامه به عنوان نمونه ای از آثار منتقل شده عصر شکوهمند اشکانی و ساسانی و خداینامه های کهن که از پارتی و پهلوی به فارسی درآمده، آکنده از چنین آغازه هایی است. ۱۱

نمونه روشن و دیگری از آشنایی اعراب با تمدن درخشان ایران، پرسش مسئله ذوالقرنین از سوی یهودیان عرب مدینه از پیامبر گرامی اسلام (ص) می باشد. کوروش بزرگ بنا به پژوهش های ۱۰۰ ساله اخیر دانشمندان مسلمان همان ذوالقرنین (که برخی او را بدلیل سخن گفتن خداوند با وی <<و قلنا یا ذا القرنین>> پیامبر الهی می دانند) است که در سوره کهف قرآن (آیات۸۳ تا ۹۹) از او یاد شده است. وی کسی است که قرآن بیشترین تعریف (۱۷ آیه) در مورد یک زمامدار را از او کرده است.۱۲

از جمله معروفترین این مفسران و مترجمان می توان به افراد زیر اشاره کرد:

مولانا ابوالکلام آزاد (وزیر فرهنگ هند)، علامه طباطبایی، آیت الله العظمی ناصر مکارم شیرازی به همراه ۱۰ نفر دیگر (آیات عظام و حجج اسلام قرائتی، امامی، آشتیانی، حسنی، شجاعی، عبدالهی و محمدی)، آیت الله سید محمد فقیه، آیت الله میر محمد کریم علوی، حجج اسلام سید نورالدین ابطحی و شهید هاشمی نژاد و سید صدر بلاغی، شادروان خزائمی، بهاالدین خرمشاهی، تابنده گنابادی، دکتر فاروق صفی زاده، دکتر عبدالحمید آیتی، استاد محیط طباطبایی، سر احمد خان (رییس دانشگاه علیگر هند)، دکتر عبدالمنعم النمر(وزیر اوقاف و امور دینی مصر).

زیبایی بخش پایانی این بخش، یادآوری چندین آیه از قرآن مجید درباره آزادگی ایرانیان، حق گرایی و اسلام خواهی آنان است که عبارتند از:

سوره نسا / ۱۳۳(إِنْ یَشَأْ یُذْهِبْکُمْ أَیُّهَا النَّاسُ وَ یَأْتِ بِآخَرینَ= ای مردم،اگر خداوند بخواهد شما را برده و دیگران [ایرانیان] را خواهد آورد)، سوره انعام / ۸۹، سوره شعرا / ۱۹۸ و ۱۹۹، سوره اسرا / ۵، سوره فتح / ۱۶، سوره محمد / ۳۸، سوره مائده / ۵۴، سوره جمعه / ۳ (وَ آخَرینَ مِنْهُمْ لَمَّا یَلْحَقُوا بِهِمْ= وگروه دیگری [ایرانیان] که به آن ها خواهند پیوست). ۱۳

پایه های نگاشته:

۱- سیوطی اندلسی، جلال الدین محمد(۱۳۶۲) ریشه یابی واژه ها در قرآن، برگردان: محمدجعفر اسلامی، تهران: شرکت سهامی انتشار.

۲- آربری، آرتور جفر (۱۳۸۲) واژه های دخیل در قرآن مجید، برگردان: فریدون بدره ای، تهران: انتشارات توس.

۳- نوبخت، حبیب اله (۱۳۳۴) دیوان دین در تفسیر قرآن مبین، تهران: تابش.

۴- فیروزنیا، علی اصغر (۱۳۸۶) ریشه واژه جنباشی، تهران: ماهنامه حافظ، شماره ۳۴، مهر ۱۳۸۶٫

۵- فره وشی، بهرام (۱۳۶۸) ایرانویچ، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.

۶- خرمشاهی، بهاءالدین (۱۳۷۴) ترجمه قرآن کریم، تهران: اتشارات نیلوفر.

۷- یزدان پرست، حمید (۱۳۸۹) یاران ایرانی پیامبر (ص)، تهران: اطلاعات سیاسی اقتصادی، شماره ۲۷۹ - ۲۸۰، آذر ودی ۸۹٫

۹- همان ۷

۱۰- اسلامی، محمد (۱۳۸۰)، عشق و آتش، تهران: روزنامه اقبال، شماره ۲۰/۱۲/۸۰٫

۱۱- یزدان پرست، حمید (۱۳۸۸) داستان پیامبران، تهران: انتشارات اطلاعات.

۱۲- طباطبایی، محمدحسین (۱۳۶۱) تفسیر المیزان، برگردان: محمدباقر موسوی همدانی، تهران: کانون انتشارات محمدی.

۱۳- ابطحی، سید نورالدین (۱۳۸۳) ایرانیان در قرآن و روایات، تهران: انتشارات به آفرین.

نام روزهـای هفتـه در ایـران باستـان

نام روزهای هفته فرنگی از گاهنامه کهن ایرانی برگرفته شده است می دانیم که نام روزهای هفته در ایران باستان بدین گونه بوده است:

کیوان شید (شنبه):
نخستین
روز هفته به نام کیوان شید نامگذاری شده است که تشکیل شده است از کیوان +
شید. کیوان بعد از مشتری بزرگترین سیاره شمرده میشود که ۷۰۰ برابر زمین
است. آنرا زحل نیز نامیده اند. شید نیز به چم (معنی) نور و روشنایی است. از
این رو روز نخست ایرانی حکایت از سیاره روشن و نورانی را دارد.

مهر شید (یکشنبه):
روز
دوم از هفته مهرشید است که مهر آن به چم (معنی) دوستی و مهربانی در پهلوی
میتراست. مهر برگرفته شده از آئین هفت هزار ساله میترایی است. مهر همچنین
ایزد عهد و پیمان است و در اوستا آمده است که هیچ چیز بر ایزد مهر پوشیده
نخواهد بود. نامگذاری این روز به مهرشید حکایت از تعهدی است که بین مردمان
باید برقرار باشد زیرا در ایران باستان پیمان شکنی و دروغ بزرگترین گناهان
به حساب می آمده است. شید نیز به چم (معنی) روشنایی و نور می باشد

مهشید (دوشنبه):
مه
بر گرفته شده از ماه است که این نیز از آیین میترایی کهن ایرانی آمده است.
خورشید و ماه از تندیس های آئین میترایی بوده است که نشان از قدرت و
پویایی جهان آفرینش داشته است. سومین روز هفته در ایران باستان به نام این
نماد خداوند نامگذاری شد و آنرا مهشید به چم (معنی) ماه روشن و نورانی نام
گذاشتند.

بهرام شید (سه شنبه):
بهرام
برگرفته شده از ورهرام زبان پهلوی باستان است و از یک سو نام ستاره مریخ
است. بهرام ایزد پیروزی در ایران باستان شمرده می شده است و اندیشه نیاکان
ما بر این بوده است که خداوند یکتا (اهورامزدا) نیروی هایش را برای اجرا در
بین افراد بشر بین ایزدان (فرشتگان) خود تقسیم نموده است تا آنان آنرا
برای مردمان پیاده کنند. از این رو بهرام ایزد پیروزی نامیده شده بوده است و
چهارمین روز هفته به نام روز پیروزی روشنایی بر تاریکی و غلبه انسان بر
بدی ها و اهریمن نامگذاری شده است.

تیرشید (چهارشنبه):
تیر
برگرفته شده از تیشتر پهلوی است. نیاکان ما تیر را ایزدان و نگهبان باران
نامگذاری نموده اند و اینگونه می پنداشته اند که اهورامزدا برای یاری رسانی
به کشاورزان و جلوگیری از خشکسالی و باروری زمین و سبز و سالم و پاکیزه
ماندن جهان به ایزد باران فرمان میداده است که به یاری مردمان برسد. در کل
این روز به نام روز روشنایی باران و خواست پروردگار برای حفظ طبیعت
نامگذاری شده است

اورمزد شید (پنجشنبه):
اورمزد
نام دیگری از دهها نام اهورامزدا است که همه حاکی از قدرت و توانایی
پروردگار است. این نام از واژه های پهلوی ارمزد، هرمزد، اورمزد، هورمزد،
اهورامزدا، مزدا گرفته شده است. از این رو پنجمین روز هفته به نام روز
روشنایی خداوند نامگذاری شده است. از اینرو این واژه هنوز به گونه ای دیگر
در شب های جمعه برقرار است و هنوز تصور مردمان ما بر این است که شب های
جمعه روز ارتباط با خداوند و فوت شدگان است.

ناهید شید (آدینه):
ناهید
همان آنهیته یا آناهیتا است که ایزد آب قرار گرفته است. در اوستا آناهیتا
به صورت دوشیزه ای بسیار زیبا، قدی بلند و اندامی تراشیده نام نهاده شده
است و نام دیگر ستاره ونوس نیز آناهیتا یا ناهید است. در کل روز جمعه روز
روشنایی آب و مظهر بخشندگی و عنایت پروردگار نامگذاری شده است.

اینک با بررسی ریشه های این واژگان به این بر آیند ساده می رسیم:

کیوان شید: شنبه
Saturday = Satur + day
Saturn = کیوان

مهرشید: یکشنبه
Sunday = Sun + day
Sun = مهر، خور (خورشید)

مهشید: دوشنبه
Monday = Mon + day
Moon = ماه

بهرام شید: سه شنبه
Tuesday = Tues + day
Tues = god of war = Mars= بهرام

تیرشید: چهارشنبه
Wednesday = Wednes + day
Wednes = day of Mercury = Mercury = تیر

هرمزشید: پنج شنبه
Thursday = Thurs + day
Thurs = Thor = day of Jupiter = Jupiter = هرمز

ناهیدشید یا آدینه: جمعه
Friday = Fri + day
Fri = Frig = day of Venues = Venues = ناهید

بر گرفته از:http://www.katonibaz.blogfa.com

دستور پخت چند نوع غذای باستانی ۵ هزار ساله

تنوع غذایی از جمله موضوعاتی است که انسان همواره به آن می اندیشد اما شاید ندانید که مطالعات باستان شناسی در شهر سوخته زابل تا کنون بخشی از فهرست غذایی ۵ هزار سال
قبل ساکنان آن را کشف کرده است.

شهر سوخته محوطه ای باستانی متعلق به ۵هزار سال قبل است که در ۵۵ کیلومتری جاده زابل به زاهدان واقع شده است. این شهر بزرگ در پی مطالعات باستان شناسی به یکی از مهمترین محوطه های باستانی جهان بدل شد و بخشی از میراث کهن بشری از جمله نخستین گام ها برای ساخت نقاشی متحرک (انیمیشن)، جراحی جمجه، ساخت چشم مصنوعی و ... در این منطقه برداشته شده است. گفته می شود که مردمانی سخت کوش ساکنان این شهر باستانی را تشکیل می دادند و آنقدر در اقتصاد پیشرفت کردند که امروز از شهر سوخته
به عنوان نبض اقتصاد ۵ هزار سال قبل شرق فلات ایران یاد می شود.

شهر سوخته امروز منطقه ای خشک و بی آب وعلف است که گویا هیچ گاه انسان در آن زندگی نمی کرده است. اما تحقیقات گیاه باستان شناسی خلاف این ادعا را اثبات می کند. این تحقیقات نشان می دهد که این منطقه در پنج هزار سال پیش و در زمان حیات ساکنان شهر سوخته از پوشش گیاهی مناسبی برخوردار بوده و درختان بید مجنون، افرا و سپیدار در این منطقه به وفور وجود داشته است. هر چند که شهر سوخته در پنج هزار سال پیش
نیز منطقه ای بسیار گرم بوده، اما آب کافی از رودخانه هیرمند به این منطقه می رسیده و زمین های کشاورزی شهر سوخته را سیراب می کرده است.

از جمله مهمترین یافته های باستان شناسی درشهر سوخته کشف طبخ غذا در این محوطه باستانی است. باستان شناسان تا کنون با بررسی های علمی روی اشیاء بدست آمده و دانه های گیاهی و بقایای جانوری دستور تهیه بیش از ۵ نوع غذای باستانی که در زمان مردم شهر سوخته رایج بوده است را کشف کرده اند.

باستان شناسان طی چندین سال کاوش مختلف وبا همکاری آزمایشگاه گیاه شناسی موزه ملی شرق شناسی ایتالیا با انجام بررسی های بسیار دقیقی روی باقی مانده مواد غذایی در ظروف باستانی، تجزیه وتحلیل سطح داخلی ظروف و سرند کردن خاک سطح محوطه ها موفق شدند بیش از ۲۵نوع دانه خوراکی و گیاهی مصرفی، چند نوع نوشیدنی، انواع میوه ها و سبزیجات وروش آماده سازی چند نوع غذای ساکنان این محوطه باستانی را شناسایی کنند.

آشپزی به سبک مردمان شهر سوخته

حال بد نیست به دستور العمل پخت ۵ نوع از
غذاهای شهرسوخته توجه کنیم. اهالی شهر سوخته سعی می کردند که در پخت و پز
خود تنوع غذایی را نیز رعایت کنند. غذاهای شهر سوخته با بهره گیری کامل از
تولید غذای بومی و شکار و صید ماهی همراه بوده است.

ماهی و دانه های گشنیز را با هم خوب ترکیب
کنید و در داخل برگ مو جای دهید. این ترکیب، دستور پخت یک نوع دلمه است که
ساکنان محوطه باستانی شهر سوخته، ۵هزار سال پیش مصرف می کرده اند. البته با
آنچه امروز به عنوان دلمه خورده می شود متفاوت است ولی ارزش یک بار درست
کردن را دارد. مواد لازم را تهیه کنید و دست به کار شوید. البته اگرمی خواهید از فهرست غذاهای شهر سوخته استفاده کنید، بهتر به بقیه آن هم
نگاهی بیاندازید.

تخم اردک یا غاز را در داخل خاکستر گرم بپزید. همزمان دست به کار پخت نانی شوید که از آرد کنجد پخته شده است.
گفته می شود که این غذا را حتما با این نان میل می کردند و احتمالا بایدخیلی خوشمزه باشد. یکی دیگر از غذاهای شهر سوخته با استفاده از گوشت گوسفندیا بز پخته می شده است. با این تفاوت که گوشت را در شیر می پختند و به این ترتیب طعم خاصی پیدا می کرده است.

به تنوع غذایی تان سوپ را هم اضافه کنید.
ساکنین شهر سوخته از ترکیب جو، گوشت گوسفند، کشک و کشمش نوعی سوپ می پختند وآن را با نان پخته شده از آرد کنجد میل می کردند.

بررسی های باستان شناسی نشان می دهد که مردم شهر سوخته از خیار، انگور، خربزه، هندوانه، پسته وحشی، زیره، گشنیز وسیر فراوان به عنوان میوه و سبزیجات، ماست و شیر به عنوان لبنیات، تخم اردک، گوشت اردک، ماهی، گوسفند، بز و گاو به عنوان پروتئین های خوراکی و ازماءالشعیر (آب جو تخمیر نشده) و آب انگور به عنوان نوشیدنی در پنج هزار
سال پیش استفاده می کرده اند. همچنین کارشناسان و باستان شناسان؛ به بررسی
فواید تغذیه مواد غذایی مصرفی ساکنان شهر سوخته نیز پرداخته اند.

به گفته باستان شناسان بررسی ها روی موادمصرفی و ترکیبات غذایی ساکنان شهر سوخته نشان می دهد که آنها از تغذیه سالم برخوردار بوده اند و تمام پروتئین ها، ویتامین ها و ترکیبات مورد نیاززندگی را در جیره غذایی خود مصرف می کرده اند.

مردمان شهر سوخته از تمام طبیعت پیرامون خود به نحو شایسته ای استفاده می کردند. گویا در آن زمان دورریزی وجودنداشته و همه چیز در خدمت زندگی انسان و تعامل وی با طبیعت بوده است. البته در برخی موارد مثل استفاده از چوب برای سوزاندن، باعث تخریب محیط زیست خود
نیز شده اند.

ایران باستان سرآمد پوشاک و لباس در جهان

می دانیم که بیش تر مردمان جهان پوشاک کهن خود را به دلیل دست و پاگیر
بودن کنار گذاشته اند و اکنون پوشاکی را بر تن می کنند که هم زیبا و هم
راحت باشد. با وجود این، برخی از پوشاک های کهن به دلیل آن که در همان
روزگاران کهن دو ویژگی زیبایی و راحتی را با خود داشته اند هم چنان ماندگار
شده اند و خواهان دارند. در این میان یکی از پوشاک های کهن ایرانی، یعنی
کت و شلوار، نه تها تا روزگار ما به جای مانده بلکه پوشاکی جهانی شده است و
در بیش تر همایش های سیاسی، ورزشی، علمی و فرهنگی، پوشاک رسمی به شمار
می آید.

دریکی ازکتابهای روت ترنر ویل کاکس، از پژوهشگرن برجسته ی تاریخ پوشاک، که با عنوان <<تاریخ
لباس>> به فارسی ترجمه شده، دو نوآوری ایرانیان در پوشاک یادآوری شده است.
نخست، این که ایرنیان باستان زیر بالاپوش خود <<پیراهن و شلوار زیر و جوراب
می پوشیدند و این در تاریخ برای نخستین بار است که لباس زیر، آن هم نوع
دوخته شده ی آن مطرح گردیده است.>> دوم این که بالاپوش های دراز ایرانی <<جای
خود را به کتی داد که روی شلوار پوشیده می شد و بی گمان خاستگاه کت و
شلوار استاندارد امروزی مردان است.>>

شواهد بسیاری نشان می دهد که شلوار از عناصر اصلی پوشاک ایرانیان بوده و در فرهنگ های دیگر وجود نداشته
است. علاوه بر سنگ نگاره های تخت جمشید، نوشته های تاریخ نگاران یونانی
مانند هرودوت نیز بازتاب دهنده ی این نوآوری ایرانی است. یونانی ها
ایرانیان را به دلیل پوشیدن شلوار به سخره می گرفتند و از این رو هنگامی که
اسکندر شیفته ی پوشاک ایرانی شد، از پوشیدن شلوار سرباز زد.

درزمان اشکانیان شلوار و بالاپوش های آستین دار تن پوش مرسوم در سراسر خاور
نزدیک شد. نمونه ای از شلوار و پیراهن این دوره رادر پیکره ی فلزی از یک
سردار اشکانی می توان دید که در موزه ی ایران باستان نگهداری می شود.
نمونه ی کت و شلوار دوره ی ساسانی را می توان روی بشقاب های نقره ای دید که
شاهان ساسانی را در حال شکار نشان می دهند. حتی نمونه ای از کت پشمی
ایرانی در مصر کشف شده است و در موزه نگهداری می شود.

شواهدبسیاری از اثرپذیری مردمان فرهنگ های دیگر از پوشاک ایرانی در دست است.
برای مثال، چینی ها در دوره ی تانگ پوشاک ایرانی را پسندیدند و به نوشته ی
ایرن فرانک در کتاب <<جاده ابریشم>> در آغاز سده ی هفتم میلادی: <<زنان چینی
که بر پایه ی سنت می بایست در کالسکه های سربسته رفت و آمد می کردند، به
تنهایی سوار بر اسب می شدند و گستاخ ترین زنان چینی از مد صحرایی شلوار و
نیم چکمه های سواری پیروی می کردند.>> عرب ها نیز پس از ورود به ایران به
پوشیدن شلوار روی آوردند و آن را سروال نامیدند و به صورت سراویل جمع
بستند.

کت و شلوار ایرانی ازاین رو در فرهنگ های دیگر پذیرفته شد و همچنان تا روزگار کنونی خواهان پیدا
کرد که هم زیباست و هم دست و پاگیر نیست، چرا که از همان آغاز به صورت
پوشاک بیرون از اندرونی و مناسب کار طراحی شد. از این روست که آن را بر تن
شاهان ساسانی به هنگام شکار می بینیم یا زنان چینی به هنگام سوارکاری شلوار
می پوشیدند. همین گونه است در میان عرب ها که به هنگام سرازیر شدن به غرب
سرزمین ایران اسب های اندکی داشتند اما هنگامی که به شرق رسیدند هم اسب های
بیش تری داشتند و هم شلوارپوش شده بودند.

اکنون جای این پرسش است که چرا پوشاک ایرانی که در گستره ی جهانی خواهان دارد در کشور ما چندان
آشنا به نظر نمی رسد و ما شیفته ی پوشاکی شده ایم که نه تنها در فرهنگ
ایرانی جایگاهی ندارد بلکه در چشم جهانیان نیز جلوه گری نمی کند.

ریشه نام کراوات

هرچند که این پوشش ازفرانسه به جاهای دیگر جهان رفت و فرانسویان نیز آن را در سال ۱۶۵۶ ،در زمان
لویی چهاردهماز کروات هاگرفته اند .اما جالب است بدانیم کرواتها
(کرواسی) در جنوب شرق اروپا در اصل گروهی از ایرانیان خراسان کهنبودند به
نام خروات(خور آوات ) یا ( خور آباد) که به دلایلی به شبه جزیره ی بالکان
کوچ کرده اند . اینان پارچه ی زیبایی را به گردن خود برای زیبایی می
آویختند و این جامه به نام خودشان نامیده شد و امروزه در سراسر جهان پوشیده
می شود .

پژوهشگر انگلیسی ، نوئل مالکوم در کتاب خود به نام ldquo;تاریخچه مختصر بوسنیrdquo; پژوهش ارزشمندی در مورد
پیوندهای ایرانیان و گذشته مردمان یوگسلاوی پیشین انجام داده است.
وی در این کتاب می نویسد: ldquo;واژه کراوات ، یا هراوات (Hravat) در زبان صربیrdquo;
ریشه در این زبان ندارد. این واژه برگرفته از نامی ایرانیست که در لوحی
سنگی در ناحیه یونانی نشین جنوب روسیه پیدا شده است.

ریشه آن نام،خراوات(ldquo;Khoravatrdquo;) در اوستا به معنای rdquo; دوستانهrdquo; است. پژوهشهای تاریخی نشان
می دهد که نژاد کنونی کرواسی ، کرواتها، از ۳۰۰۰ سال پیش شروع به مهاجرت
از سرزمین مادریشان ، ایران به سوی کرواسی، صربستان و بوسنی نموده اند.
البته موج بزرگ از مهاجرت این قوم ۱۷۰۰ سال پیش اتفاق افتاده است. شاید
دلیل این مهاجرت سرکوب مانویان در دوران ساسانیان بوده است.

داستان کوتاه:دلاوری میترادات دخترپادشاه اشکانی

میترادات دختر مهرداد پادشاه اشکانی خواب دید ماری سیاه به شهر حمله نموده سربازان
مار را به بند کشیدند و چون پدرش آن مار زشت را بدید دست او را گرفته و به
مار پیشکش کرد. مار بدورش پیچید و او را با خود از شهر ببرد، چون از شهر دور
شدند ماری دیگر بر سر راه آنها سبز شد و بدین طریق میترادات از مهلکه گریخت و
به سوی شهر خویش باز گشت. مردم شادی می کردند و نوازندگان می نواختند او هم
شاد شد اما همه چیز برایش غریبه و نا آشنا بود. چون بر لب جوی آبی نشست
موهای خویش را خاکستری دید، زنی کامل در آب دیده می شد از ترس از خواب پرید
و ساعتها بر خود لرزید . میترادات در آن هنگام تنها ۱۴ سال داشت . چند سال
گذشت در پایان جنگ ایران و سلوکیان (جانشینان اسکندر)، فرمانروای آنها اسیر
شده و او را به ایران آوردند.

آن شب در زیر نور مهتاب مهرداد به دخترش میترادات گفت ای عزیزتر از جان می خواهم همسر دمتریوس فرمانروای اسیر شده سلوکیان شوی . رایزنانم می گویند اگر دمتریوس را عزیز داریم در آینده اودودمان سلوکیان را تضعیف خواهد کرد و در نهایت ما می توانیم برای همیشه آنها را نابود کنیم و تو می دانی آنها چقدر از ایرانیان را کشته اند، آیاقبول می کنی همسر او شوی ؟ دختر به پدر نگاهی کرد و خوابش را بیاد آورد .
دردل گفت آه ای پدر ، آه ای پدر من این مار را قبلا در خواب دیده ام و می دانم کی باز خواهم گشت زمانی که دیگر نیمی از موهایم سفید شده اما بخاطرایران و شادی مردمم خواهم رفت .

سرش را پایین انداخت و گفت پدر هرچه شما تصمیم بگیرید همان می کنم. پادشاه ایران دخترش را در آغوش گرفته موی سر او را بوسید و گفت دخترم می دانی که چقدر دوستت دارم .
میترادات دردل می دانست آغوش مار در انتظار اوست اما صدای شادی ایرانیان آرامش می کرد
همچون آرامش آغوش پدر ، و آرام گریست .
اندیشمند میهن دوست کشورمان اردبزرگ می گوید : گل های زیبایی که در سرزمین ایران می بینید بوی خوش
فرزندانی را می دهند که عاشقانه برای رهایی و سرفرازی نام ایران فدا شدند .
سالهاگذشت میترادات که به ایران باز گشت همه چیز همانگونه بود که در خواب دیده بود. بر لب همان جوی آب نشست خود را در آن دید اشکهایش با آب جوی در هم آمیخت و رنگ میهن پرستی را برای روح و جان ایرانیان به یادگار گذاشت .

منشورکوروش ازلحاظ حقوقی متعلق به کدام کشوراست؟

در پاسخ به پیام ها و ایمیل های برخی دوستان که پس از ورود منشور کوروش به ایران پیرامون اصل نبودن آن ابراز نگرانی کرده بودند و نیز این پرسش حقوقی را داشتند که این منشور از لحاظ قانونی متعلق به چه کشوری است و آیا می توانیم آن را نگه داریم یا نه، توضیحاتی را به نقل از استاد غیاث آبادی و خسرو معتضد (تاریخدان) در اینجا آورده ام با امید به اینکه دوستان پاسخ خود را از لابلای این توضیحات بیابند.

دکتر مرادی غیاث آبادی: نگرانی پیرامون آسیب رسیدن به منشور کورش بزرگ تا اندازه ای بجا و
تأمل پذیر است و تا اندازه ای بی مورد. با توجه به اینکه گاهی در دستگاه
میراث فرهنگی کشور بی توجهی هایی به آثار باستانی دیده شده و تخریب یا سرقت
آنها به فراوانی و به تناوب روی داده است، چنین نگرانی هایی طبیعی هستند و
حساسیت و سوءظن علاقه مندان را بر می انگیزد. اما از سوی دیگر، احتمال
تخریب یا سرقت منشور کورش بعید به نظر می رسد. چرا که آسیب دیدگی، گمشدن یا
دزدیده شدنِ آثار موزه ها، معمولاً عامل بیرون از موزه نداشته و عوامل آن
در داخل موزه ها بوده اند. اما در این مورد خاص- با توجه به شهرت و
پشتیبانی خبری گسترده- گمان نمی کنم که خطری <<جسمی>> منشور کوروش را تهدید
بکند.

در باره گمان های موجود مبنی بر اصیل نبودن این اثر باید گفت که در
دادوستدهای میان موزه ها چنین متداول است که نمایندگانی از هر دو طرف در
نشستی مشترک حاضر می شوند و اصالت و اعتبار اثر را بررسی می کنند. چنانکه
در اخبار و گزارش های سازمان آمده است، چنین نشستی برگزار شده و اشخاصی که
نام آنان اعلام شده، اصالت اثر را تأیید کرده اند. در این فهرست، نام آقای
علی اکبر سرفراز- باستان شناس پیشکسوت- نیز دیده می شود و حتی نام ایشان در
زیر بعضی از عکس های جلسه اعتبارسنجی و در زیر تصویر اشخاص دیگر به چشم
می خورد. اما تا جایی که بنده اطلاع دارم، ایشان در آن جلسه شرکت
نداشته اند.

آقای خسرو معتضد نیز در پاسخ به این سوال که مالکیت مادی منشور کوروش متعلق به چه
کشوری است، گفت: این منشور مال کشور انگلستان است. زیرا در زمان کشف منشور
کوروش (توسط تیم انگلیسی) ما هیچ قانونی نداشتیم و قانون عتیقات در سال ۱۳۰۶ شمسی گذاشته شد و
به همین دلیل از لحاظ حقوقی در این زمینه کاری خاصی نمی توان انجام داد.

خسرو معتضد از پیشنهاد ها در رابطه با پس ندادن این منشور انتقاد کرد و
گفت: این کارها زشت است، برای اینکه اگر ما این کارها را انجام دهیم، دیگر
کسی به ما اعتماد نمی کند، و این منشور در ایران به دست نیامده و دربابل به
دست آمده، این که در پاسارگاد به دست نیامده یا در تخت جمشید به دست
نیامده، در یک سرزمینی به نام کشور عراق، که آن زمان مستعمره عثمانی بود،
در آنجا بدست آمده، تا آنجایی که من می دانم و مطالعه کردم این منشور در
بابل به دست امده، بنابر این دولت عراق هم می تواند ادعا کند و بگوید این
در خاک من هست. اگر ما فردا این کارها را انجام دهیم و مثلا بگوییم این
منشور را نگه داریم، جز اینکه آبروی خودمان را ببریم کار دیگری انجام
ندادیم و این پیشنهاد بسیار بدی است، یعنی برای ما ایجاد اشکال می کند، ما
را در دنیا سر افکنده می کند، این آدمهایی که این ها را می گویند و می
نویسند اصلا از سیاست جهانی خبر ندارند، آنها نمی دانند که ایران از زمان
قاجاریه جز ۱۰۰ تا ۱۵۰ پرتکل جهانی هست، پرتکل یعنی توافق نامه جهانی،
یعنی عضو سازمان جهانی ملل متحد هست، و این کارهایی که ما انجام می دهیم جز
اینکه ما را سر افکنده کند، چیز دیگری نیست، لوح کوروش حتی در آن موزه
بریتانیا هم که هست به نظر من باعث سربلندی ملت ایران هست. موزه بریتانیا
که من خودم دیدم در جایی هست که تمام دنیا می روند آنجا و آن را می بینند و
این خودش تبلیغی برای ایران هست. بزرگترین اشتباه این است که به دست
خودمان، خودمان را خراب کنبم، حتما شما بنویسید که معتضد می گوید که به هیچ
عنوان پس ندادن و نگه داشتن این لوح در شان ملت ایران نیست.

خبرکشف بقایای ارتش کمبوجیه،حقیقت یادروغ؟

رئیس سازمان میراث فرهنگی و گردشگری پس از گذشت حدود یک سال از زمان اعلام خبر کشف ارتش گمشده کمبوجیه دوم، به مصر سفر کرد؛ ولی در بازگشت و در پاسخ به پرسش
خبرنگاران، اظهار نظر درباره ارتش کمبوجیه را دارای اولویت ندانست و گفت:<<بحث مهمی که اکنون با آن مواجه هستیم، برقراری خط هوایی مستقیم ایران مصراست که باید به آن بپردازیم و این موضوع باید در حال حاضر برای رسانه هایداخلی اهمیت داشته باشد!!
این درحالیست که شش ماه قبلرئیس سازمان میراث فرهنگی و گردشگری که تأکید کرد: <<اگر روزی پای سازمانمیراث فرهنگی به مصر برسد، نخستین چیزی که باید پی گیری کند، بحث کشفبقایای سربازان کمبوجیه است تا مشخص شود که بالاخره چه شد>> بقایی در راس
هیأتی به مصر سفر کرد اما ظاهرا برعکس وعده قدیم پیگیری سرنوشت ارتش کمبوجیه در دستور کار اصلی این سفر قرار نداشت.

آبان ماه
سال پیش، خبری درباره کشف بقایای ارتش گمشده کمبوجیه دوم در صحرایی در مصر
منتشر شد؛ براساس این خبر، دو برادر باستان شناس ایتالیایی با کشف سلاح های برنزی، گردن بندهای نقره یی، گوشواره و صدها استخوان در بخش وسیع ومتروکی از صحرای ساهارا در مصر، ادعا کردند که این آثار به ارتش گمشده کمبوجیه دوم تعلق دارند.این خبر واکنش های متفاوتی را درپی داشت؛ سازمان میراث فرهنگی و گردشگری علاوه بر این که بر لزوم پی گیری جدی این موضوع تأکید می کرد، از رسانه ها می خواست تا برای به نتیجه رسیدن این پی گیری ها، سازمان را یاری کنند. از سوی دیگر، برخی باستان شناسان ایرانی چنین کشفی را ازنظر علمی با قطعیت نپذیرفتند؛ ولی بقایی اعلام کرد که <<هیچ باستان شناسی نمی تواند ادعا کند، چنین چیزی وجود ندارد و با مستنداتی که در سطح دنیامنتشر شده اند و مطالعاتی که انجام داده ایم، به این جمع بندی رسیده ایم که چنین اشیایی کشف شده اند>>.او هم چنین اظهار کرد: <<از باستان شناسان ایتالیایی و دانشگاه لچه ایتالیا اطلاعات و مستندات لازم را گرفته ایم و درزمان مناسب، آن ها را منتشر خواهیم کرد>>. البته از آن زمان تا کنون
مستندات مورد اشاره بقایی منتشر نشده است.اما اتفاق دیگری که چند روز پس از
انتشار خبر این کشف افتاد، اعلام نظر دبیرکل ارشد هیأت آثار باستانی مصر
درباره این موضوع بود. زاهی هاواس در مطلبی که در وبلاگی به نام خودش منتشر
کرد، خبر کشف بقایای ارتش کمبوجیه را بی اساس دانست و گفت: <<لازم است من
مردم جهان را در زمینه اخباری که به تازگی در روزنامه ها، خبرگزاری ها و
شبکه های تلویزیونی درباره برادران دوقلوی آنجلو (Angelo) و آلفردو
(Alfredo) کاستیگلیونی (Castiglioni) که کشف بقایای ارتش کمبوجیه، پادشاه
ایرانی را مطرح کرده اند، آگاه و در همین جا اعلام کنم که این اخبار
بی پایه و اساس و گمراه کننده است>>.پس از آن، سازمان میراث فرهنگی و
گردشگری با صدور یک اطلاعیه و بیان این که درک می کند که برای یک مقام عرب
مصری و باستان شناسی شناخته شده (زاهی هاواس) چندان خوش آیند نخواهد بود که
چنین کشفی انجام شده باشد، بر عزم جدی تر خود برای بررسی دقیق و همه جانبه
ابعاد مختلف این ماجرا تأکید کرد.در ادامه، پی گیری های سازمان میراث
فرهنگی و گردشگری به دیدار رئیس این سازمان با نماینده دفتر حافظ منافع مصر
در تهران منجر شد تا موضوع کشف بقایای ارتش کمبوجیه در مصر و اعزام هیأتی
از ایران به این کشور بررسی شود؛ ولی پس از آن، پاسخ روشنی از سوی مصر داده
نشد.در همین راستا، بقایی فروردین ماه امسال در گفت و گو با ایسنا بیان
کرد: <<یکسری اشیایی پیدا شد، نشان دادند، بعد هم تمام شد. بالاخره آن ها
باید نشان دهند و بگویند این قضیه دروغ است. باید در این زمینه سند و مدرک
ارائه کنند. هیچ سندی برای رد این ادعا نیست. به همین دلیل، به همه اعلام
کرده ایم که اگر کسی پایش به مصر رسید، باید نخست این موضوع را دنبال کند.
ما باید این قضیه را مشخص کنیم، چون این برای ما ارزش تاریخی دارد>>.رئیس
سازمان میراث فرهنگی و گردشگری پس از گذشت حدود یک سال از زمان اعلام خبر
کشف ارتش گمشده کمبوجیه دوم، به مصر سفر کرد؛ ولی در بازگشت و در پاسخ به
پرسش خبرنگاران، اظهار نظر درباره ارتش کمبوجیه را دارای اولویت ندانست و
گفت: <<بحث مهمی که اکنون با آن مواجه هستیم، برقراری خط هوایی مستقیم ایران
مصر است که باید به آن بپردازیم و این موضوع باید در حال حاضر برای
رسانه های داخلی اهمیت داشته باشد>>.در این زمینه، رئیس موزه ملی ایران نیز
که همراه بقایی به مصر رفته بود، اعلام کرد: <<مذاکره های اولیه درباره ارتش
کمبوجیه در سفر به مصر انجام شده است>>. او هم چنین از سفر دبیرکل ارشد
هیأت آثار باستانی مصر به تهران تا دوماه دیگر خبر داد.
بنابراین مسؤولان سازمان میراث فرهنگی درباره پی گیری کشف ارتش کمبوجیه که پیش از
این، بر لزوم پرداختن به آن تأکید می کردند، اظهار نظر روشنی نکرده اند و
باید چندماه دیگر منتظر ماند تا به ابهامی که پیش از این، برخی کارشناسان
آن را مطرح کردند، پاسخ داده شود که آیا اساسا بقایای ارتش کمبوجیه در مصر
وجود دارد؟ آیا دبیرکل ارشد هیأت آثار باستانی مصر که همان زمان، کشف
بقایای ارتش کمبوجیه را رد کرد، در صورت سفر به تهران حرف تازه ای خواهد
داشت؟ آیا سازمان میراث فرهنگی زمینه ای را فراهم می کند تا باستان شناسان
ایرانی برای بررسی این موضوع به مصر سفر کنند؟

پس از مرگ کوروش، پسرش کمبوجیه به مصر لشگرکشی و انجا را تصرف کرد. گزارش
هایی که از کمبوجیه در مصر وجود دارد تا حد بسیار زیادی برگرفته از روایت
هرودوت در کتاب ldquo;تواریخrdquo; است.

پس از کمبوجیه داریوش اول نیز بر مصر حکومت کرد. آباد سازی مصر از اقدامات وی بود. مصر به مدت ۱۲۱ سال یکی از ایالتهای
ایران به حساب می آمد که داریوش آنرا سامان و گسترش داده بود. داریوش نگاهی
مثبت به مصرکهن داشت و در نوسازی آنجا تلاشی بسیار کرد. وی هیچگاه معابد
آنان را ویران نکرد و به آنان آزادی در گزینش دین داد. وی در مراسم عزای
ملی مصریان شرکت کرد و هزینه هنگفتی را برای اجرای ان مراسم تعیین
نمود. سپس به نزد معابد آنان رفت و به خدای مصریان احترام گذاشت و معبد
خدای بزرگ مصر ( آمون ) را به کلی بازسازی کرد. داریوش مدرسه طب مصر را که
مدتها بسته بود و استادانش از کار بیکار شده بودن را دوباره گشود و
ldquo;اودجاهورrdquo; را مامور رسیدگی به آنجا کرد. سپس استادان و افراد برجسته علمی
جهان را به آنجا دعوت کرد تا در آنجا یک مرکز بین المللی طب راه اندازی
کند. اودجاهور در نوشته ای که از خود بر جای گذاشته گفته است : شاهنشاه
داریوش فرمان داد که همه چیز خوب به دانش آموزان و استادان داده شود تا
پیشیه و کاردانی خود را گسترش دهند. شاهنشاه این کار را کرد زیرا فضیلت علم
و دانش را میشناخت. روش برجسته مدیریت و فرهنگ ایرانی داریوش بزرگ سه قرن
در مصر باقی بود.

داستان کوتاه:مازیاروبانوگلدیس(ازبانویاسمین آتشی)

تیموستکل پادشاه یونان در آرزوی کاخی به زیبایی تخت جمشید بود یکی از سرداران خویش که
زبان ایرانیان را می دانست فرا خواند و به او گفت شنیده ام سنگ تراشی بنام
مازیار و شاگردش بانو گلدیس پرسپولیس را همچون جواهرات تراش داده اند آنهم
به گونه ای که پیک های سرزمینهای دیگر از این همه زیبایی در شگفت شده اند
به ایران رو و به هر گونه که امکان دارد این دو را به یونان بیاور می خواهم
آنها پرسپولیس زیباتری در آتن بسازند . آن فرمانده یونانی با چند سرباز
دیگر با تن پوشی ایرانی به سرزمین ما آمده و پس از چندی با دو هنرمند
ایرانی بازگشتند . در حالی که دست های آنها بسته ، رویشان زرد و بسیار نحیف و
لاغر شده بودند . تمیستوکل دستور داد دست های آنها را باز کنند و به آنها
گفت می خواهم هنرمندان یونانی را آموزش دهید و با کمک آنها کاخی باشکوه تر
از پرسپولیس برایم بسازید .
مازیار
سالخورده گفت نقشی که بر دیوارهای تخت جمشید می تراشیم همه عشق است ما نمی
توانیم خواسته شما را انجام دهیم پادشاه یونان تمیستوکل برافروخت و آن دو
را به زندان افکند . مازیار و بانو گلدیس یک سال در بدترین شرایط شکنجه
شدند اما برای اجنبی خدمتی نکردند تا اینکه خشایارشاه پس از شکست دادن
یونان و فتح آتن آن دو هنرمند دلیر و میهن پرست ایرانزمین را آزاد و به
همراه خود به ایران بازگرداند و به هر دوی آنها هدیه های ارزشمندی داد .
آن
هنرمندان نسبت به سرزمین خویش وفادار بودند چرا که پی به قدرت هنر برده
بودند به سخن ارد بزرگ اندیشمند برجسته ایرانزمین : در بلند هنگام هیچ
نیرویی نمی تواند در برابر فرهنگ و هنر ایستادگی کند .
مازیار
و بانو گلدیس مایه فر و شکوه سرزمین ما هستند و از این روست که این نخستین
نام های تاریخ هنر ایران بسیار دوست داشتنی هستند .
پادشاه
ایران خشایارشا پس از بازگشت از آتن در تخت جمشید نوشت : داریوش را پسران
دیگری بودند٬ ولی چنان که اهورامزدا را کام بود٬ داریوش٬ پدر من٬ پس از
خود٬ مرا بزرگ ترین کرد. هنگامی که پدر من داریوش از تخت کنار رفت٬ به
خواست اهورامزدا من بر جای گاه پدر شاه شدم. هنگامی که من شاه شدم٬ بسیار
ساختمان های والا ساختم. آن چه را که به دست پدرم ساخته شده بود٬ من آن را
پاییدم و ساختمان دیگری افزودم. آن چه را که من ساختم و آن چه که پدرم ساخت
آن همه را به خواست اهورامزدا ساختیم.

الواح هخامنشی چه چیزی را نشان می دهند؟

به گزارش عصر ایران، سرانجام بعد دهها سال ، الواح گرانبهای هخامنشی به موطن اصلی خود باز می
گردند ؛ الواحی که در تخت جمشید پیدا شده بودند و برای بررسی ، به عنوان
امانتی سه ساله ، به دانشگاه شیکاگوی آمریکا فرستاده شده بودند که با
پیروزی انقلاب در ایران ، دولت آمریکا مانع از استرداد آنها به
موطن شان شده بود.

بااین حال ، پیگیری های مجدانه ایران در سال های اخیر که با بهره
گیری از وکلای مجرب آمریکایی صورت گرفت منتهی به این شد که دادگاه استیناف
حوزه هفتم قضایی rdquo; ۷th Circuit Court of Appeals ldquo;در آمریکا که به فرجام
خواهی موزه ایران باستان و شورای ایرانیان آمریکایی برگزار شده بود با این
استدلال که کتیبه ها به عنوان امانت بودند ،حکم کرد کتیبه های گلی دوره
هخامنشی یافته شده در زیرزمین های تخت جمشید که در سال ۱۳۵۵ خورشیدی برای
ترمیم در اختیار بخش باستان شناسی دانشگاه شیکاگو قرار
گرفته بودند به ایران بازگردانده شوند.

این
کتیبه ها از آن نظر ارزشمند هستند که نشان می دهند تخت جمشید و پاسارگاد ،
برخلاف اماکنی مانند اهرام ثلاثه مصر ، توسط بردگان و به زور شلاق بنا
نشده اند بلکه توسط استادان و کارگران آزادی ساخته شده اند که در ازای کار
خود دستمزد می گرفتند و از مزایایی مانند مرخصی و پاداش هم برخوردار بوده
اند.
حتی اتباع سرزمین های دیگر نیز که در تخت جمشید کار می کردند ،از حقوق و مزایا برخوردار بودند.

این
کتیبه ها که تعدادی از آنها پیش از این به ایران بازگشته و هم اکنون در
موزه تخت جمشید نگهداری می شوند نشان می دهند سیستم حسابداری دقیقی در
دوران هخامنشی در ۲۵۰۰ سال پیش جاری بوده و همه پرداخت ها بر اساس اسناد
مالی مکتوب صورت می گرفتند و موضوعاتی مانند ضامن و ضمانت نیز در این
دوران متداول بوده است.

عصرایران ، به عنوان نمونه ای از این اسناد
که مایه مباهات و افتخار هر ایرانی است ، ترجمه یکی از این اسناد که هم
اکنون در موزه تخت جمشید در معرض نمایش عمومی است را منتشر می کند.
تصویر زیر روز ششم فروردین ۱۳۹۰ گرفته شده است.

آقای شاکا
مدیر صندوق

آقای
مردوکا گواهی می دهد که آقای هردکاما ، درودگر مصری ، سرکارگر صد نفر
کارگر که به ضمانت آقای وهوکا در ساختمان پارسه(تخت جمشید) انجام وطیفه می
کند ، استحقاق دریافت سه کارشا و ۲ شکل و نیم نقره به عنوان دستمزد را
دارد.

مسوول صدور سند
مردوکا

این
کتیبه های هخامنشی در سال ۱۳۱۶طی حفاری مشترکی توسط دولت وقت ایران موسسه
شرق شناسی دانشگاه شیکاگو در تخت جمشید، تعداد قابل توجهی اموال فرهنگی،
تاریخی ارزشمند به دست آمد که این اموال بین دولت ایران و موسسه مذکور به
طور مساوی تقسیم شد ایران به دلیل نداشتن کارشناسان داخلی برای خواندن
خطوط سهم خود را نیز به موسسه شرق شناسی دانشگاه شیکاگو به مدت سه سال
امانت داده شده بودند تا آن موسسه پژوهش های گسترده ای در مورد این الواح
انجام دهد و پس از مستند سازی و انتشار نتیجه پژوهش های خود الواح را به
ایران باز پس دهد که این امر تا کنون محقق نشد است!

این لوح ها
برخلاف دیگر کتیبه های هخامنشی تخت جمشید که بیانیه ها و گفتارهایی رسمی
برای همگان و برای آیندگان بوده برای خواندن عموم نوشته و عرضه نشده
بوده و در واقع اسناد داخلی و حسابداری کارکنان تخت جمشید و یک بایگانی
اداری بوده اند.

آنها بازگوکننده رویدادهای رسمی و حکومتی و سیاسی
نیستند بلکه در کنار آگاهی های فراوان دیوانی و اداری اطلاعات فراوانی از
زندگی روزمره و روزگار مردمان عصر هخامنشی در اختیار ما می گذارند. البته
به جز لوح های تخت جمشید چندین بایگانی اداری دیگر از عصر هخامنشی در مصر
و بابل هم چون بایگانی ldquo;موروشوrdquo; یافت شده است.

به موجب این لوح ها
ما امروز می دانیم که سازندگان تخت جمشید را بردگان تشکیل نمی دادند بلکه
مردان و زنان آزاده ای بوده اند که به اندازه تخصص خود و کاری که انجام
می دادند دستمزد می گرفتند. به آنان نه تنها دستمزدی شایسته که گاه پاداش
و هدیه و کمک هزینه جنسی نیز پرداخت می شده است. آنان می توانستند به
هنگام پیمان زناشویی هنگام زایش نوزادی تازه رسیده در جشن ها و بیماری ها
از این پاداش برخوردار شوند.

زنان در تخت جمشید نه تنها کار
می کردند، بلکه پابه پای مردان در کارهای تخصصی و مدیریت شرکت داده
می شدند. نوجوانان به کارآموزی می پرداختند و کودکان در ساعت های کاری
والدین در کودکستان تخت جمشید نگهداری و تربیت می شدند. لوح ها حاکی از آن
است که پرداخت نهایی و ریزه کاری های سنگ نگاره های باشکوه تخت جمشید
بیشتر دستاورد هنر و توانایی های زنان هخامنشی است.

یاران(صحابه)ایرانی پیامبر(ص)–بخش چهارم

یاد یاران

همه عوامل گفته شده در شماره های پیشین نشان دهنده حضور فعال ایرانیان در دریار وحی است و بدین ترتیب زمینه مهیا بود که در هنگامه ظهور اسلام، گروهی از آنها گرد پیامبر اکرم (ص) جمع شوند؛ و پیش از آغاز فتوحات به حلقه مسلمانان بپیوندند.

آنچه در اینجا به سراغش خواهیم رفت، نگاهی فهرست وار از اصحاب و یاوران ایرانی آن حضرت (ص) است.

۱-آزادمرد بن هرمز الفارسی؛ ابن حجر ماجرای مفصلی را از زبان او نقل می کند و در باره اش می نویسد: مسلمان شد و از سواره نظام کسری بود.

۲-ابایوه الفارسی.

3-ابوالدیلمی فیروز؛ ابن حجر این نام را آورده است. بغوی با اسنادش از او حدیثی روایت می کند که پیامبر (ص) فرمود: برترین نیایش، خوش گمانی به خداست که خداوند میفرماید من در نزد گمان بنده ام به خودم هستم.

۴-ابورافع هرمز؛ آزاد کرده پیامبر (ص) است که اسلام آورد. ابن حبان گوید: می گویند مولا و وابسته عباس بن عبدالمطلب بود که پیامبر (ص) بخشیدش و او هنگامی که مژده مسلمان شدن عباس را آورد، حضرت آزادش کرد. وی به هنگام خلافت علی بن ابی طالب (ع)درگذشت.

۵-بندویه العجمی؛ عباس او را به پیامبر (ص) بخشید و هنگامی که حضرت مژده اسلام آوردن عباس را از او شنید، آزادش کرد و <<سلمی>> را به همسری اش در آورد و عبید الله (نویسنده امیرالمومنین ع)) از او زاده شد.

۶-ابوشاه الیمانی؛ گفته می شود از ایرانیانی بود که به یاری سیف بن ذی یزن به یمن رفتند... از ابوهریره نقل می کنند: روز فتح مکه پیامبر (ص) خطبه خواند. مردی به نام ابوشاه برخاست و گفت: << ای پیامبر خدا ، این را برایم بنویسید>> یعنی همان خطبه را .

۷-ابوعقبه؛ بغوی از او به صورت ابوعقبه الفارسی یاد می کند: و کان مولی من اهل فارس: یکی از وابستگان اهل ایران بود که در جنگ اُحد شرکت جست.

احمد بن حنبل روایت می کند: ابی عقبه می گوید با پیامبر (ص) در روز احد همراه بودم ضربه ای بر مردی از مشرکان زدم و گفتم :rdquo; بگیرش که من جوانی ایرانی ام.rdquo;

۸-ابومنصور الفارسی؛ دولابی او را در شمار اصحاب آورده است. حسین بن سفیان در این حدیث را به نقل او می آورد: در سختی ها نیکان امت من شناخته می شوند.

۹-ابووهب الجیشانی؛

۱۰-اسیخت؛ مرزبان البحرین. بلاذری می نویسد: پیامبر (ص) هنگامی که به منذربن ساوی و مردم بحرین (از استان های ایران ساسانی) نامه نوشت، به او هم نوشت و به اسلام دعوتشان کرد که اسیخت و منذر پذیرفتند و مسلمان شدند .

در نامه پیامبر اکرم (ص) به او نکات جالبی وجود دارد که شایسته تأمل است. واقدی متن این نامه را چنین گزارش می کند: اقرع نامه تو را که ضمن آن برای قوم خود شفاعت کرده بودی، آورد. من شفاعت تو را پذیرفتم و آنچه فرستاده ات گفت، تصدیق کردم؛ سلام بر تو و بر قوم با ایمانت!

در نوشتارهای شیعی از گفتگوی فلسفی او با پیامبر اکرم(ص) در مدینه یاد شده است.

۱۱-أمةالفارسیه(بانوی ایرانی)؛ ابن منده از سلمان فارسی روایت می کند آنگاه که وارد مدینه شدم، زنی اصفهانی را دیدم که پیش از من مسلمان شده بود. از او درباره پیامبر پرسیدم، مرا به نزد ایشان راهنمایی کرد.

۱۲-ابنة الفارسیه(ایراندخت)؛ ابن اثیر از او به عنوان دختر ایرانی یاد کرده و داستانی را آورده است.

۱۳-بابویه الفارسی الکاتب(بابویه نویسنده ایرانی)؛ چون پیامبر (ص) به خسرو پرویز نامه نوشت و او را به اسلام فرا خواند، خسرو نامه را درید و به باذان (استاندار خود در یمن) نوشت که: <<دو مرد چابک نزد این مرد بفرست تا درباره اش برایم خبر بیاورند.>>باذان هم پهلوان خود بابویه را که کاتب و حسابدار بود، با ایرانی دیگری به نام خسره به سوی پیامبر (ص) فرستاد تا ایشان را نزد خسرو ببرد و به بابویه گفت: << بنگر این مرد کیست و خبرش را برایم بیاور.>>

آنها نخست به طائف و سپس به مدینه رفتند. بابویه به حضرت (ص) عرض کرد: <<شاهنشاه خسرو به امیر باذان دستور داده شما را نزدش بفرستد. اگر پذیرفتید، نامه ای همراهتان می فرستم که به سودتان خواهد بود و اگر سرباز زدید، او شما و قومتان را نابود می کند و دیارتان را ویران می نماید.>> حضرت (ص) فرمودند: بروید تا فردا.

آنگاه وحی آمد که: <<خداوند پسر خسرو را بر وی چیره کرده و او را در فلان ساعت از فلان شب در فلان ماه کشته است.>> بامدادان، حضرت (ص) به آن دو چنین خبری داد؛ گفتند: موضوع را با باذان در میان می گذاریم.

فرمودند: باشد. سپس به خسره کمربندی از زر و سیم هدیه کرد و آن دو نزد باذان رفتند و موضوع را گفتند. باذان گفت: <<این گفتار شاهانه نیست. اگر سخنش درست باشد. واقعاً پیامبر است.>> چیزی نگذشت که نامه شیرویه رسید و از کشته شدن پدرش خسروپرویز خبر داد و دستور داد که کاری به آن مرد]پیامبر (ص)[که به خسرو نامه نوشته، نداشته باشند. باذان و ایرانی زادگانی که در یمن بودند؛ ایمان آوردند. بابویه به باذان گفت: من مردی پرهیبت تر از او نمی شناسم.

۱۴-باذان؛ در فارسی باذام از ایرانیانی بود که انوشیروان دادگر به یمن فرستاده بود و در این هنگام، او فرمانروای یمن بود. آنگاه که خسرو پرویز کشته شد، باذان اسلام آورد و این را به پیامبر (ص) خبر داد. حضرت نیز او را بر همان دیار گمارد تا اینکه درگذشت و حضرت پسرش شهر بن باذان را به جای او گماشت.

ثلعبی می گوید: او نخستین پادشاه فارس بود که مسلمان شد و نخستین کسی بود که در یمن اسلام آورد و نزد پیامبر (ص) رفت و [اسود] عنسیِ درغگو را [که مدعی پیامبری شده بود] کشت.

۱۵-مهر بن باذان؛ به نوشته شیخ ابوالفتوح رازی فرزند باذان والی یمن و حوالی بود و اول کسی از ملوک عجم که ایمان آورده بود...

۱۶-بهزاد؛ مرزوی از یوسف پسر مالک پسر بهزاد حدیثی نقل می کند.

۱۷-مالک پسر بهزاد؛

۱۸-ماهک؛ عمرو بن ابن عاصم از ماهک بن بهزاد می نویسد.

۱۹-جد جمیره؛ از فرستادگان باذان نزد پیامبر (ص) به دستور خسرو است که بعد مسلمان شد.

۲۰-جشیش دیلمی؛ وی از کسانی بود که در کشتن اسود کذاب (از اعراب یمن که به دروغ ادعای پیامبری کرد) دست داشت. پیامبر (ص) به خاندان جشیش، داذویه (دادویه) و پیروز (فیروز) نامه نوشت و آنها را به جنگ با اسود عنسی برانگیخت که داستانش طولانی است؛ تا اینکه باذان سر اسود را کند و به پیامبر (ص) نامه نوشت. آن وقت حضرت (ص) زنده بود و ماجرا را از راه وحی یافت و به یارانش خبر داد؛ اما نامه باذان هنگامی رسید که ابوبکر برکار شده بود.

۲۱-حرجست الفارسی؛ ممکن است نقطه ها جا به جا شده باشد، گرچه مانعی ندارد که چند تن با نامهایی نسبتاً مشابه وجود داشته باشند.

۲۲-خرخست الفارسی؛ داستانش را همراه با حنیش دیلمی می آوریم.

۲۳-حنیش دیلمی؛ شاید منظور همان جشیش دیلمی باشد.

۲۴-خرزاد بن بُزرج الفارسی؛ او باشنده صنعا و یکی از دست اندرکاران قتل اسود در یمن به روزگار پیامبر (ص) بود. ماجرایش در داذویه آمده است.

۲۵-خسرخسره الفارسی؛ وی فرستاده باذان به سوی پیامبر (ص) بود که ماجرایش را در بابویه آوردیم.

۲۶-داذویه الفارسی؛ جانشین باذام (کارگزار پیامبر (ص) بر یمن) بود، آنگاه که اسود عنسی کذاب تازی شورید و بر باذام دست یافت و او را به شهادت رساند، داذویه و همراهانش گریختند.

این این داستان مشهوری است که در جنگ نامه هاآمده است.

در سال ۱۰ هجری پیامبر اکرم (ص) پس از حجه الوداع، صنعا پایتخت را به فرزند باذان (به نام شهر) و همدان (از شهرهای یمن) را به عامر (پسر شهر) واگذاشت و برای دیگر شهرهای یمن کارگزارانی (حدود هشت نفر) فرستاد و معاذ بن جبل را به عنوان آموزگار احکام برای همه آن استان گسیل داشت. چون اسود عنسی مدعی پیامبری شد، نامه هایی به این کارگزاران فرستاد و از آنها خواست اموال را بگذارند و بروند. کم کم قبایل عرب به او پیوستند و از کارگزاران، برخی به مدینه گریختند و برخی چشم انتظار آینده شدند. تا اینکه خبر آمد شهر بن باذان به جنگ اسود دروغ زن رفته و شهید شده است، همراهان و سرداران ایرانی نیز گریختند یا پنهان شدند. دو تن از فرماندهان عرب و بنام اسود، قیس و عمرو بن سعد نام داشتند.

در این روزها پیامبر (ص) نامه ای فرستاد تا سرکشی اسود رفع شود. عامر بن شهر بن باذان نخستین کسی بود که به مخالفت با اسود برخاست.

خلاصه اش اینکه اسود عنسی شورید و بر صنعا پایتخت یمن دست یافت و باذام ایرانی را که کارگزار پیامبر (ص) در یمن بود کشت و زنش (مرزبانه) را تصاحب کرد. مرزبانه که از رفتار او ناخشنود بود؛ کس نزد داذویه (جانشین باذام)، پیروز (فیروز)، خرزاد بن بزرج (بزرگ) و جرجست [همگی از سرداران ایرانی بودند که اداره امور ایرانیان را به عهده داشتند] فرستاد و آنها را به کشتن اسود برانگیخت و خود نگهبان را مست کرد. فیروز، دادویه جرجست و ابن بزرگ، با یاری آزاد (زن شهر و دختر عموی فیروز) توانستند از راه نقب به خانه او راه یابند؛ مرزبانه شیرزن دلاور ایرانی با اشاره اسود را نشان داد، فیروز سرش را برید و خرزاد با خنجر دو نیمش کرد و آنگاه سرش را برداشت و بیرون رفتند.

پیامبر (ص) که در بستر بیماری بود همان شب فرمودند: دیشب عنسی کشته شد؛ مردی خجسته از خاندان خجستگان او را کشت. پرسیدند: او چه کسی است ؟ فرمود: <<فیروز، فاز فیروز (فیروز پیروز باد!)>>

بیهقی می گوید: سرش را قیس بن مکشوح [از بزرگان عرب که مجبور به همراهی با ایرانیان شده بود] برداشت. بعداً قیس از خونخواهان اسود غاصب ترسید و چون فیروز رفت که به اسبش آب بدهد؛ او داذویه را که پیری کهنسال بود، کشت.

پس از مدتی او را دستگیر کرده نزد ابوبکر بردند. او سوگند دروغ خورد که داذویه را نکشته است. عمر از عمرو بن معد پرسید : عنسی را که کشت؟ گفت: فیروز، پرسید: داذویه را که کشت ؟ گفت : قیس، عمر گفت: در این صورت چه مرد بدی است قیس!

ولی عمر و ابوبکر به دلیل اینکه دادویه ایرانی بود و قیس عرب، او را قصاص نکرده و بخشیدند. شهید مطهری از این ماجرا به عنوان نخستین نماد نژادپرستی پس از اسلام به تلخی یاد می کند.۲

این واقعه به عنوان نخستین ارتداد دسته جمعی در اسلام که پیروان فراوانی یافت و همزمان با بیماری مشرف به درگذشت پیامبر اکرم (ص) روی داد، از اهمیت فراوانی برخوردار است؛ زیرا از سویی درست پس از واقعه غدیر خم صورت گرفت و از سویی هرچند عربهای زیادی به مرتدان پیوستند، پایداری سرسختانه ایرانیانی که داوطلبانه و خودخواسته مسلمان شده بودند؛ اسلام و جامعه نوپای اسلامی را در یکی از سخت ترین گردنه های تاریخش از شرّ قویترین مدعی دروغین پیامبری رهانید.

۲۷-مرزبانه؛ همسر باذان و دلاور زن ایرانی که در کشتن اسود دست داشت.

۲۸-آزاد؛ همسر شهر بن باذان و دختر عموی فیروز که در کشتن اسود همکاری کرد.

۲۹-دیلم الحمیری؛ او دیلم پسر ابودیلم است، و گفته شده: دیلم پسر فیروز. وی از یاوران نامدار پیامبر (ص) است که از او درباره نوشیدنیها پرسید. وی نخستینن کسی است که از یمن و از نزد معاذ بن جبل به خدمت پیامبر (ص) شرفیاب شد و در گرفتن مصر نقش ارزنده ای داشت. بخاری و ابوحاتم می گویند: او دیلم حمیری است، پسر فیروز (پیروز) و چون در میان حمیریان می زیست، به حمیری(ابو وهب) نامور شد.

۳۰-ذکوان؛ آزادشده پیامبر. ابن حبان او را در شمار اصحاب آورده است. بغوی و طبرانی از زبان عطاء بن سائب می گویند: که من نزد دختر علی (ع) رفتم که پیرزنی بود و او گفت: آزاد شده پیامبر (ص) که نامش طهمان یاذکوان بود برایم از آن حضرت روایت کرد که << صدقه بر من و خاندانم روا نیست.>>

۳۱-مهران؛ بغوی می گوید: میمون و باذان هم گفته اند و من نمی دانم کدام درست است.هرمز و کیسان هم گفته اند، ولی درست ترینش همان مهران است که شریک گفته است.

۳۲-ربیعه بن الفراس؛ او را ربیعه بن الفارسی هم گفته اند.

دنباله نوشتار در بخش پنجم

بی.بی.سی پارسی:اکثرایرانیان نژادآریایی ندارند

دوشنبه ۲۳/آبان/۱۳۹۰ - ۱۴/نوامبر/۲۰۱۱

در این هفته بی.بی.سی پارسی خبری منتشر کرد با این عنوان که <<اکثر ایرانیان نژاد آریایی ندارند>>.در متن گزارش چنین آمده است:

گروهی از محققین ژنتیک در دانشگاه پورتسموت [پورتسموث Portsmouth] انگلیس، به سرپرستی یک محقق ایرانی به نتایج جالبی درباره[ی] نژاد ایرانیان رسیده اند. این گروه معتقدند اکثر ایرانیان، بر خلاف آنچه تصور می شود، نژاد آریایی ندارند. بلکه به نژادی تعلق دارند که حدود ده هزار سال پیش ساکن ایران بوده اند. این تحقیقات که قسمتی از تحقیقات جهانی ژنتیک است به سرپرستی دکتر مازیار اشرفیان بناب سال ها پیش در دانشگاه کمبریج شروع شده و در دانشگاه پورتسموت به نتیجه رسیده است.

باید پرسید تعریف ژنتیک <<نژاد آریایی>> چیست؟ داده های ژنتیک ایرانیان امروزی با کدام گروه مرجع به عنوان <<نژاد آریایی>> مقایسه شده است؟ آیا در این بررسی، منظور از نژاد آریایی، مردمان آلمانی بوده است؟ دکتر اشرفیان می گوید که ایرانیان امروز با مردم آسیای میانه شباهت ژنتیک ندارند. باید یادآور شد به خاطر مهاجرت ها و جنگ ها و دگرگونی های قومی، امروزه ساکنان آسیای میانه و تراقفقاز دیگر با باشندگان نخستین آن در دوران باستان و زمان تاریخی آریایی ها یکسان نیستند و ترکیب قومی و زبانی این دو منطقه بسیار تفاوت کرده است. یعنی باشندگان این دو منطقه، امروزه بیشتر مردمان آلتایی و ترکان زردپوست اند. و البته که ایرانیان با ترکان آلتایی فرق دارند. حالا این گروه با پژوهش ژنتیک ثابت کرده است که ایرانیان امروز با مردم آسیای میانه و تراقفقاز ریشه ی ژنتیک مشترک ندارند.

نظریه ی مهاجرت آریاییان از بیرون به درون پشته ی ایران تنها یکی از نظریه های مطرح در این زمینه است. یعنی درباره ی خاستگاه اصلی آریاییان یا ایرانیان نظریه های گوناگونی مطرح است:
۱) آریاییان از آسیای میانه به پشته ی ایران آمدند.
۲) آریاییان از تراقفقاز و جنوب روسیه ی امروزی و ارمنستان به پشته ی ایران آمدند
۳) اساسا آریاییان از فلات ایران به بیرون مهاجرت کرده اند نه بر عکس!

حتا اگر این پژوهش درست باشد، می شود از آن نتیجه گرفت که آریاییان از بیرون به ایران نیامده اند. البته گفتم اشکال اصلی این است که گویا در این پژوهش، داده های ژنتیک ایرانیان امروز با ساکنان امروز آسیای میانه مقایسه شده اند نه با ساکنان آسیای میانه در سه هزار سال پیش. و روشن نیست که داده های ژنتیک آریاییان نخستین را از کجا آورده اند که ایرانیان امروز را با آنان مقایسه کرده اند.

باید توجه داشت که از سده ی ششم میلادی و به ویژه از سده ی نهم دهم میلادی یعنی پایان دوران ساسانیان و آغاز دوران اسلامی، قوم های آلتایی یعنی ترکان زردپوست (و بعدها مغولان) وارد آسیای میانه شده اند و با قوم های ایرانی آن ناحیه درآمیخته اند. به طوری که پیشتر هم در معرفی کتاب <<فرهنگ سکایی در پادشاهی ختن>> نوشته ی هارولد بیلی گفتم، برای نمونه مردم ختن - که از شاخه ی ایرانیان سکایی بودند - گرچه با مردم آلتایی درامیخته اند اما برپایه ی پژوهشی همچنان ویژگی های ظاهری ایرانی خود را حفظ کرده اند. درباره ی منطقه ی تراقفقاز هم باید به یاد داشت که از دوران مغولان، ترکان زیادی در اینجا ساکن شدند و با مردم ایرانی و دیگر قوم های ساکن در قفقاز با هم درآمیختند. بنابراین ساکنان امروزی این دو منطقه از نظر ژنتیک با مردم ایران فرق دارند. البته معنای این سخن آن نیست که ساکنان امروزی این دو منطقه همان آریایی های نخستن اند و چون مردم ایران با آنان فرق دارند پس ایرانی ها آریایی نیستند!

از بحث ژنتیک و زیستی که بگذریم، از جنبه ی زبانی باید گفت که واژه ی <<ایرانی>> شکل دیگری از <<آریایی>> است یعنی ایر = آریایی. ایران = آریاییان. آریایی یعنی نژاده، نجیب، بااصالت. ایرانیان خود را ایر = نژاده می خواندند و نام اصلی کشور ما به ویژه از زمان ساسانیان <<ایران شهر>> (Eran-shahr) بود به معنای کشور ایرها یا کشور آریایی ها. پس از اسلام این نام به صورت <<ایران>> کوتاه شده است. این نام در شاهنامه به خاطر وزن، به صورت <<شهر ایران>> یا <<ایران زمین>> درآمده است. بنابراین گفتن این که ایرانیان آریایی نیستند یعنی ایرانیان ایرانی نیستند! مگر آن که منظورشان از <<آریایی>> همان بحث آلمانی ها باشد.

اما در سده ی نوزدهم و آغاز بیستم میلادی، آلمانی ها بحث <<نژاد پاک آریایی>> را مطرح کردند حال آن که بحث آریایی هیچ ربطی به آنان نداشت و آنان ژرمن بودند. آریایی مفهومی قومی و فرهنگی و زبانی است. اما از زمان آلمانی ها شد مفهوم نژادی با تعریف امروزی و اروپایی یافت. البته از قرن بیستم و زمان جنگ جهانی عده ای در ایران، زیر تاثیر آلمانی ها و اروپاییان، خیلی به موضوع <<نژاد آریایی>> توجه کردند و متاسفانه اکنون هم گروه های خاصی به ویژه در بیرون از کشور، این بحث نژادی را علم کرده اند که برای منافع ملی ما بسیار خطرناک است. چون هیچ پایه ای ندارد و سودی هم ندارد. مهم ترین عامل پیوند ما ایرانیان (و حتا با کشورهای حوزه ی فرهنگی ایران بزرگ یعنی افغانستان و تاجیکستان و ازبکستان و کازاخستان و اران و قفقاز و ...) فرهنگ و پیشینه و زبان مشترک است. نه <<نژاد>> آریایی. البته بیشتر مردم ایران این حس را داشته اند که با ترکان و عربان فرق دارند. یعنی هویت قومی جداگانه ای برای خویش می شناختند و می شناسند.

اکنون پان ترکان از ترک زبان بودن مردم آذربایجان سواستفاده می کنند و می گویند اینان هم ترک اند و <<افسانه ی گرگ خاکستری>> (بوز قورت) را به برخی جوانان ایرانی آموزش می دهند. یعنی چیزی که هرگز در میان ایرانیان شناخته شده نبوده است. مردم آذربایجان ایرانی اند نه ترک و منظورم هم از ترک به معنای مردمانی آلتایی با ویژگی چشمان تنگ مانند ترکمان و ازبک و ... دیگر قوم های آلتایی است. مردم آذربایجان ایرانیانی هستند که به مرور و به ویژه از زمان صفویان ترک زبان شده اند. حتا مردم امروز ترکیه نیز حاصل درآمیزی ترکان آلتایی با مردم یونانی و ارمنی و کرد ساکن در آناتولی هستند و به همین خاطر بیشترشان ویژگی های ظاهری ترکان را از دست داده اند. حتا به فرض هم که مردم آذربایجان ایران از نظر قومی ترک باشند اما از نظر فرهنگی ایرانی اند یعنی نوروز و چهارشنبه سوری و یلدا را جشن می گیرند. شاهنامه ی فردوسی و دیوان حافظ می خوانند. البته از آنجا که گفتن هر یاوه ای از پان ترکان دور نیست ادعا می کنند که نوروز هم جشنی ترکی بوده است که ایرانیان هم آن را جشن می گیرند!

ایرانی مفهومی فرهنگی است و برای ایرانیان، نژاد به معنای اروپایی آن هرگز مطرح نبوده است. هنوز هم ایرانیان از هر قوم و زبان و دین با یکدیگر و در کنار هم با صلح و دوستی و آرامش زندگی می کنند و با هم ازدواج می کنند و در هم آمیخته اند.

بنابراین اگر بخواهیم به بی.بی.سی بدبین باشیم این خبر شاید تنها خوراکی برای تجزیه طلبان است. واگر هم خوش بین باشیم خبر دقت تاریخی و فرهنگی ندارد. یعنی به موضوع فرهنگی از جنبه ی ژنتیک پرداخته است. از جنبه ی مثبت، این خبر ثابت می کند که مردم ایران، به ویژه ایرانیان آذربایجان با ترکان آلتایی آسیای میانه و ترکان قفقاز هیچ گونه پیوند ژنتیک ندارند و ادعاهای پان ترکان بر ترک بودن مردم آذربایجان بی پایه است.

آیا وصیت نامه کوروش بزرگ سندی تاریخی دارد؟!!!!

کشورها و اقوامی که دارای تاریخی نوپا و هویتی نوپدید بوده و پیشینه فرهنگی و ادبی چندانی ندارند، معمولاً برای جبران این کمبود در برابر فرهنگ ها و تمدن های دیرپا و کهنسال و پر بار، به تاریخ سازی و جعل اسناد و مصادره دارایی دیگران به نفع خود می پردازند. نمونه های چنین کوشش هایی به فراوانی در میان کشورهایی که در حدود یک سده اخیر بر روی نقشه های جغرافیایی پیدا شده اند، دیده می شود.

اما در این میان، مردمان سرزمین هایی که تاریخ فرهنگ و تمدن آنان سر به هزاره هایی می زند که از فرط دیرینگی و کهنسالی در مه و ابهام فرو رفته و بر بسیاری از تمدن های جهان تأثیر نهاده اند، نیازی به چنین تاریخ سازی ها ندارند.

پیدایش و شکل گیری فرهنگ و تمدن مردمان سرزمینی که امروزه بزرگترین بخش آنرا <<ایران>> می نامیم و پهنه فرهنگی آن از <<قونیه>> تا <<کاشغر>> و <<فرغانه>> گستردگی داشته است، به هزاره هایی سر بر می زند که <<میاندورود>> و دلتای <<نیل>> در زیر آب های دریاها فرو خفته بودند.به روزگارانی که فرمانروایان مهاجم آشور با افتخار از کشتار مردم و تخریب نیایشگاه ها و سوزاندن جوانان ایران زمین کتیبه می نگاشتند، همتای ایرانی آنان فرمان آزادی اسیران، بازسازی نیایشگاه ها، احترام به ادیان و خدایان مردم را امضا می کند.به روزگارانی که هر سپاه مهاجم در اندیشه تحمیل دین و خدای خود به مردمان فروکوفته است، آن مرد بزرگ ایران زمین فرمان می دهد که <<همه مردم در پرستش خدای خود آزاد باشند و آنان را نیازارند>>.فرهنگ و باورهای ایرانی، بدون هیچگونه دستور دینی، آکنده بوده است از کهن ترین فرمان ها برای حقوق بشر، برای پاسداشت محیط زیست، برای خوشنودی جانوران، برای مراجعه به رای مردم و برای زندگانی توأم با آرامی و خوشبختی.

هویت فرهنگی و تاریخی ایرانی، نیازی به <<ساختن>> ندارد؛ بلکه نیازمند <<شناختن>> است. شناختی که ما بسیار از آن دور مانده ایم و برای جبران دوری و بی اطلاعی خود، به خیال پردازی و دستکاری در اسناد و واقعیت های تاریخی روی آورده ایم. نیاکان ما بدون تحقیر اقوام و فرهنگ های دیگر، برای پیشرفت در دانش و فن آوری و دستیابی به جامعه ای آرمانی کوشیده اند؛ اما فرزندان امروز آنان علیرغم اینکه خود را شیفته و دلباخته پاسداشت دستاوردهای آنان معرفی می نمایند، عملاّ نه تنها کوششی شایسته برای شناخت و بهره گیری از تجربه آنان و کوششی مضاعف برای پیشبرد بیشتر آرمان آنان به خرج نمی دهند، بلکه می کوشند تا کوتاهی های خود را با داستان سازی های نادرست جبران کنند و با تحقیر دیگران خود را بزرگ بشمارند. شیوه هایی که آشکارا در تضاد با آموزه های نیاکان و فرهنگ ملی است.

امروزه واقعیت های تاریخی فرهنگ ایران به دست کسان گوناگونی تحریف و تباه می شود. گروهی از اینان، آشکارا و از روی بدخواهی و به قصد بزرگ داشتن و تبلیغ هر آن مرام و مکتبی که صلاح و منفعت خود را در آن می بینند، با ناراستی به عناد و تحریف روی می آورند. اهداف و روش های این گروه آشکارتر از آن است که نیازی به توضیح داشته باشد.اما از سوی دیگر، واقعیت های تاریخی ایران به دست کسان دیگری نیز جعل و دستکاری می شود که اتفاقاّ از دوستداران و دلسوزان فرهنگ ایران هستند و گمان می کنند که داده های تاریخی به خودی خود جالب و مفید نیستند، بلکه هنگامی زیبا و باشکوه می شوند که به دلخواه شخصی و موافق با نیازهای روزمره (و احیاناّ سیاسی) آرایش داده شوند و به شکل دلخواه خود در آیند. برخی از این گروه، به درستی در برابر تخریب آثار باستانی بسیار حساس و نگران هستند؛ اما در برابر تخریب تاریخ و واقعیت های فرهنگی نه تنها حساسیت و نگرانی ای ندارند که حتی خود به آن دامن می زنند و پیشتاز آن نیز می شوند.

در اینجا به چند نمونه از اینگونه جعل و تحریف ها می پردازم که عبارتند از: کتیبه ای منسوب به کورش بزرگ، روز جهانی کورش، منشور کورش در سر در سازمان ملل، وصیتنامه داریوش بزرگ و نامه های یزدگرد سوم و عمر خطاب به یکدیگر.

نگارنده، این انتقاد دوستان را نیز روا می داند که شایسته نیست با پرداختن به چنین افسانه ها و خیال پردازی هایی به آنها دامن زد؛ اما چون تأثیر این سخنان نادرست بر روی جوانان دوستدار فرهنگ و هویت ملی، موجب گمراهی و همچنین طعنه و ریشخند بدخواهانی شده است؛ لازم به نظر آمد تا به کوتاهی بدان پرداخته شود. این جوانان و دانشجویان، بارها برای مباحثه با بهانه جویانی که کوشش می کنند هویت ملی و تاریخی او را ناچیز و نادرست بشمارند، سراغ اسناد و مدارکی در زمینه ادعاهای یادشده بالا را گرفتند و من جز اینکه به آنان یادآور شوم که قربانی خیال پردازان و داستان سازان شده اند و یادآوری اینکه پیش از اتکا به هر ادعایی، ابتدا درستی و اصالت آنرا تحقیق کنند، و تکرار فراوان هر سخن و ادعایی، به تنهایی دلیل درستی آن نتواند بود، سخن دیگری برای آنان نداشتم. بدین ترتیب، این جوانان نه تنها در برابر بهانه جویان پیرامون خود احساس ناتوانی می کردند، بلکه به هر آن واقعیت تاریخی دیگر نیز تردید می کردند.

به راستی گناه این احساس به عهده چه کسانی است؟ به عهده مغرضان و بهانه جویان، یا به گردن کسانی که در زیر پرچم ایران دوستی، به دستکاری در تاریخ و فرهنگ یک کشور بزرگ و کهنسال می پردازند و به دست خود و بدون هیچ کلنگ و تیشه ای به نابودی آن همت می گمارند؟

کتیبه ای منسوب به کورش بزرگ که با عبارت <<اینک که به یاری مزدا تاج سلطنت ایران و بابل و کشورهای جهات اربعه را به سر گذاشته ام . . .>> آغاز می شود، نمونه ای بارز از چنین اقدامات و داستان سرایی های ویرانگر و دروغین است. این کتیبه ساختگی بخاطر متن به ظاهر زیبا و دلنشینی که دارد و برای کاربردی که در نیش و کنایه های سیاسی امروزی دارد، به گستردگی در نشریات گوناگون منتشر شده و جالب است که در هیچ کجا هم امضای کسی در پای آن نیست. هیچکس نیازی ندیده است تا توضیح دهد این متن توسط چه کسی به فارسی برگردان و گزارش شده است؟ واژگان از بین رفته یا آسیب دیده متن کدام ها بوده اند؟ بر سر ترجمه کدام واژه ها اختلاف نظر وجود دارد؟ چرا در میان آثار هیچیک از دانشمندان و پژوهشگرانی که عمری را بر سر شناخت و ترجمان کتیبه ها و متون ایرانی نهاده اند، چنین متنی وجود ندارد؟ و چرا پیش از چند سال اخیر هیچکس با چنین متنی آشنا نبوده است؟ آیا این کتیبه، همان منشور معروف کورش است یا کتیبه ای دیگر؟ اگر همان است، پس چگونه است که ده ها ترجمه گوناگون که از منشور کورش به زبان های گوناگون انجام شده و در این ۱۳۰ سال اخیر بارها و بارها منتشر شده است، هیچگونه شباهتی به این متن ندارند؟ و اگر متفاوت از منشور کورش است، این متن در اصل به چه زبانی و بر روی چه نوشته شده و اکنون در کجا نگاهداری می شود و متن آوانوشت آن به زبان اصلی کجاست و بدست چه کسی انجام شده است؟ تصور نمی کنم که کسی بخواهد ادعا کند که متن فارسی حاضر، عیناّ به قلم کورش بزرگ است.

اینها نمونه ای از پرسش هایی است که هیچگاه همراه با انتشار این متن به آنها پاسخ داده نشده و جالب تر اینکه بعضی از خوانندگان آن نیز از فرط شیفتگی به متن آن، نیازی به چنین پرسش هایی در خود ندیده اند و در صورت نیاز به ارائه مدرک، سؤال کننده را به نشریه یا وب سایت دیگری حواله داده اند، بدون اینکه در آن نشانی تازه نیز پاسخی برای این پرسش ها به دست آید.عبارت <<به یاری مزدا>> علاوه بر نادرستی، خود آشکارا ناقض رفتار افتخارآمیز و شایسته ستایش کورش بزرگ است که بر خلاف تمامی فاتحان دیگر، در اندیشه تحمیل خدای خود به دیگر مردمان نبوده و در متن منشور خود از خدایان مردم بابل یعنی <<مردوک>> و <<نـبـو>> یاد می کند و آنان را گرامی می دارد.

نکته دوم در این است که ما امروزه علاقه عجیبی به بازتاب توجه سازمان های جهانی به فرهنگ خود پیدا کرده ایم و چنانچه توجهی هم در کار نباشد، آنرا در خیال خود می تراشیم و صیقل می دهیم. انتشار اخباری شبیه اینکه <<فلان عملیات عمرانی یا تخریبی موجب از دست رفتن فرصت ثبت جهانی یک اثر باستانی در فهرست یونسکو شد>> به فراوانی در نشریات ما به دیده می آیند. گویی ارزش آثار باستانی ما تنها برای ثبت جهانی آن است و در غیر اینصورت ارزش دیگری ندارند. چنین شیوه های اعتراض به آسیب دیدگی بناهای باستانی، نمونه ای از خود باختگی فرهنگی امروزین ما در برابر جامعه غرب است.

با چنین نگرشی است که وقتی سازمانی بین المللی به یکی از مظاهر فرهنگی ما توجهی نشان می دهد، موجب توجه بیشتر ما نیز می شود و اگر توجهی نشان داده نشود، احساس کمبودی می کنیم که لازم می دانیم متعاقب آن به جعل و نسبت نادرست به آن سازمان ها روی آوریم. نمونه ای از آن اینکه در یکی- دو سال اخیر ناگهان موجی به راه افتاد که سازمان ملل متحد روز ۲۹ اکتبر/ ۷ آبان را <<روز جهانی کورش>> یا <<روز جهانی حقوق بشر کورش>> یا عبارت هایی شبیه این، نامیده است. انتشار چنین خبری، موجب شوق زدگی و دستپاچگی بسیاری از ما شد و بدون اینکه درستی آنرا بررسی کنیم، به بازگویی فراوان آن پرداختیم. گویندگان و منتشر کنندگان چنین خبری نیز خود را بی نیاز از آن دانستند که توضیح دهند در کدامین هنگام سازمان ملل چنین تصمیمی را گرفته است و چرا در هیچیک از اسناد و تقویم های رسمی سازمان از چنین مناسبتی نامی برده نشده است و چرا جز عده ای از ایرانیان کس دیگری با چنین روز جهانی آشنا نیست؟ اینها پرسش هایی بودند که هیچگاه به آنها پرداخته نشد و برخی از خوانندگان نیز از شدت شیفتگی نیازی به چنین پرسش هایی را احساس نکرده و آنرا به دفعات بازنشر کردند.

در این میان بسیاری از نشریات و انجمن ها، پس از اینکه از نادرستی چنین ادعایی باخبر شدند، آنرا از وب سایت خود حذف کردند و برخی دیگر، نام سازمان ملل را به عبارت های نامفهوم و موهومی مانند <<نهادهای بین المللی>>، <<دوستداران حقوق بشر>> و عبارت هایی شبیه به آن تغییر دادند و در باره زمان پیدایش چنین روزی نیز از عبارت مبهم تر و موهوم تر <<از دیرباز>> اکتفا کردند. اگر تا این هنگام، انتشار چنین اخباری، ناشی از بی اطلاعی بود، اینک آشکارا تبدیل به عوام فریبی شده بود.

البته مسلم است که نگارنده قصد ندارد لزوم وجود روزی برای بزرگداشت کورش بزرگ را نادیده بگیرد که بسیار هم لازم به نظر می رسد؛ بلکه بر این باور است که انتخاب چنین روزی می باید با بحث و بررسی و صلاحدید در میان هم میهنان انتخاب شود و نیازی هم به انتساب ساختگی آن به <<دیرباز>> و یا سازمان های بین المللی نیست. در این زمینه، چند سند تاریخی، همچو <<رویدادنامه کورش و نبونید>> موجود هستند که به ثبت زمان رویدادهای عصر کورش پرداخته اند.

سومین نکته چنین است که همان ویژگی خودباختگی در برابر سازمان های جهانی و به ویژه سازمان ملل، موجب شد که در چند سال اخیر عده ای دیگر مدعی شوند که منشور کورش بزرگ بر سر در سازمان ملل متحد نصب شده است. در چنین ادعایی نیز نیازی به توضیح بیشتری نبوده است که این <<سردر>> کدامیک از درهای سازمان، کدامیک از ادارات آن و در کدام شهر یا کشور است؟ چه زمانی و به چه خط و زبانی نگاشته شده و چگونه است که هیچکس چنین سردر مزین به کتیبه کورش را ندیده و حتی عکسی هم از آن وجود ندارد؟

ای کاش ما بجای چنین سخنان خیالی و بی فایده و پر ضرر، به این می پرداختیم که چرا در غرفه های محصولات فرهنگی کشورهای گوناگون در مقر اصلی سازمان ملل در نیویورک، حتی کشورهایی مانند زامبیا و قطر و عراق و افغانستان نمایندگانی دارند و جای ایران در آن میان خالیست؟ در آنجا حتی برای گردشگرانی که به زبان های <<بنینی>> و <<سوماترایی>> مراجعه می کنند، راهنمایانی وجود دارد، اما هیچ راهنمای فارسی زبانی در آنجا به چشم نمی خورد. متأسفانه بسیار دیده و شنیده ایم که حتی در اماکنی که راهنمایان فارسی زبان وجود دارند، برخی از هم میهنان ما بازهم به راهنمایان انگلیسی زبان مراجعه می کنند <<چون زبان می دانند>>. از همین روی است که بنا به آمار مایکروسافت، نسخه فارسی ویندوز کمتر از همه دیگر زبان های جهان توسط فارسی زبانان استفاده می شود چرا که <<زبان می دانند>>. اینها نمونه هایی کوچک از خودباختگی ما در برابر فرهنگ غرب و در عین حال شعار وطن دوستی سر دادن است.

البته همانگونه که در چاپ پنجم کتاب <<منشور کورش هخامنشی>> آورده ام، نسخه بدلی از منشور کورش در ساختمان سازمان ملل متحد در نیویورک نگهداری می شود. این نسخه در فضای مابین تالار اصلی شورای امنیت و تالار قیومت جای دارد. مکانی که نمونه ای از آثار فرهنگی کشورهای گوناگون در آنجا نگهداری می شود.

پیدایش متنی به نام <<وصیت نامه داریوش بزرگ>> و <<نامه های یزدگرد سوم و عمر خطاب>> به یکدیگر، دو نمونه دیگر از چنین دستکاری های تاریخی است. این نامه ها نیز بدون امضای پژوهشگر یا گزارنده آن هستند و مدعیان چنین نامه هایی در پاسخ خواننده جستجوگر بیان می دارند که متن اصلی آن در <<موزه لندن>> است. موزه ای که با این نام در دنیا شناخته شده نیست. نامه هایی که دانسته نیست به چه زبان و خطی نگاشته شده اند و کی و در کجا پیدا شده اند. کدامین کس آنها را آوانویسی و ترجمه کرده و بخش های آسیب دیده یا نامفهوم آن کدام هستند. چرا عکسی از آن ها حتی در کاتالوگ های موزه دیده نشده و چرا تا این اواخر کسی نامی از آن ها نشنیده بود.

13نکته جالب در مورد تاریخ ایران باستان

آیا میدانید : داریوش در پایئز و زمستان ۵۱۸ - ۵۱۹ قبل از میلاد نقشه ساخت پرسپولیس را طراحی کرد و با الهام گرفتن از اهرام مصر نقشه آن را با کمک چندین تن از معماران مصری بروی کاغد آورد

آیا میدانید : کورش بعد از تصرف بابل ۲۵ هزار یهودی برده را که در آن شهر بر زیر یوق بردگی شاه بابل بودند آزاد کرد

آیا میدانید : داریوش در سال دهم پادشاهی خود شاهراه بزرگ کورش را به اتمام رساند و جاده سراسری آسیا را احداث کرد که از خراسان به مغرب چین میرفت که بعدها جاده ابریشم نام گرفت
آیا میدانید : اولین بار پرسپولیس به دستور داریوش بزرگ به صورت ماکت ساخته شد تا از بزرگترین کاخ آسیا شبیه سازی شده باشد که فقط ماکت کاخ پرسپولیس ۳ سال طول کشید و کل ساخت کاخ ۸۰ سال به طول انجامید
آیا میدانید : داریوش برای ساخت کاخ پرسپولیس که نمایشگاه هنر آسیا بوده ۲۵ هزار کارگر به صورت ۱۰ ساعت در تابستان و ۸ ساعت در زمستان به کار گماشته بود و به هر استادکار هر ۵ روز یکبار یک سکه طلا ( داریک ) می داده و به هر خانواده از کارگران به غیر از مزد آنها روزانه ۲۵۰ گرم گوشت همراه با روغن - کره - عسل و پنیر میداده است و هر ۱۰ روز یکبار استراحت داشتند

آیا میدانید : داریوش در هر سال برای ساخت کاخ به کارگران بیش از نیم میلیون طلا مزد می داده است که به گفته مورخان گران ترین کاخ دنیا محسوب میشده . این در حالی است که در همان زمان در مصر کارگران به بیگاری مشغول بوده اند بدون پرداخت مزد که با شلاق نیز همراه بوده است
آیا میدانید : تقویم کنونی ( ماه ۳۰ روز ) به دستور داریوش پایه گذاری شد و او هیاتی را برای اصلاح تقویم ایران به ریاست دانشمند بابلی ldquo;دنی تونrdquo; بسیج کرده بود . بر طبق تقویم جدید داریوش روز اول و پانزدهم ماه تعطیل بوده و در طول سال دارای ۵ عید مذهبی و ۳۱ روز تعطیلی رسمی که یکی از آنها نوروز و دیگری سوگ سیاوش بوده است
آیا میدانید : داریوش پادگان و نظام وظیفه را در ایران پایه گزاری کرد و به مناسبت آن تمام جوانان چه فرزند شاه و چه فرزند وزیر باید به خدمت بروند و تعلیمات نظامی ببینند تا بتوانند از سرزمین پارس دفاع کنند
آیا میدانید : داریوش برای اولین بار در ایران وزارت راه - وزارت آب - سازمان املاک -سازمان اطلاعات - سازمان پست و تلگراف ( چاپارخانه ) را بنیان نهاد
آیا میدانید : اولین راه شوسه و زیر سازی شده در جهان توسط داریوش ساخته شد
آیا میدانید : داریوش برای جلوگیری از قحطی آب در هندوستان که جزوی از امپراطوری ایران بوده سدی عظیم بروی رود سند بنا نهاد
آیا میدانید : فیثاغورث که بدلایل مذهبی از کشور خود گریخته بود و به ایران پناه آورده بود توسط داریوش کبیر دارای یک زندگی خوب همراه با مستمری دائم شد
آیا میدانید : در طول سلطنت داریوش بزرگ ۲۴۲ حکمران بر علیه او شورش کرده بودند و او پادشاهی بوده که با ۲۴۲ مورد شورش مقابله کرد و همه را بر جای خود نشاند و عدالت را در سرتاسر ایران بسط داد . او در سال آخر پادشاهی به اندازه ۱۰ میلیون لیره انگلستان ذخیره مالی در خزانه دولتی بر جای گذاشت